Οι ΗΠΑ δεν αποκτούν το νησί, αλλά εξασφαλίζουν μακροχρόνια και ενισχυμένη στρατιωτική παρουσία στην Αρκτική – Μπλόκο σε στρατιωτική εγκατάσταση και ευαίσθητες επενδύσεις αντιπάλων όπως Ρωσία και Κίνα
Μια συμφωνία που αλλάζει σημαντικά τις ισορροπίες στην Αρκτική, χωρίς όμως να αλλάζει τα σύνορα ή την κυριαρχία της Γροιλανδίας, ανακοίνωσε ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ.
Η Ουάσιγκτον, η Κοπεγχάγη και η κυβέρνηση της Γροιλανδίας έχουν καταλήξει σε συμφωνία για σημαντική διεύρυνση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στο νησί και για μόνιμα δικαιώματα πρόσβασης και ασφάλειας. Ο Τραμπ περιέγραψε το αποτέλεσμα ως «μόνιμο έλεγχο» των θεμάτων ασφάλειας, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι η Γροιλανδία περνά υπό αμερικανική κυριαρχία.
Η επίσημη δανική ανακοίνωση είναι σαφής: η συμφωνία αναγνωρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου της Δανίας, καθώς και το δικαίωμα του λαού της Γροιλανδίας στην αυτοδιάθεση.
Τι παίρνουν οι ΗΠΑ
Με βάση όσα έχουν γίνει γνωστά μέχρι στιγμής, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξασφαλίζουν μόνιμα δικαιώματα στρατιωτικής πρόσβασης, εγκατάστασης δυνάμεων και υπερπτήσεων στη Γροιλανδία, με δυνατότητα σημαντικής ενίσχυσης της παρουσίας τους στο νησί.
Η συμφωνία δεν προβλέπεται να έχει συγκεκριμένη ημερομηνία λήξης και, σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, έχει σχεδιαστεί ώστε να συνεχίσει να ισχύει ακόμη και σε περίπτωση που η Γροιλανδία αποκτήσει στο μέλλον πλήρη ανεξαρτησία από τη Δανία.
Δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί δημόσια εάν η ενίσχυση της αμερικανικής παρουσίας θα περιλαμβάνει νέες στρατιωτικές βάσεις, επέκταση της υπάρχουσας βάσης Πιτουφίκ, νέα ραντάρ ή αντιπυραυλικά συστήματα.
Το «στοπ» σε Ρωσία και Κίνα
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της συμφωνίας αφορά την παρουσία τρίτων χωρών.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, μη νατοϊκές δυνάμεις –με προφανή στόχο κυρίως τη Ρωσία και την Κίνα– δεν θα μπορούν να εγκαθιστούν στρατιωτικές βάσεις, να αναπτύσσουν δυνάμεις ή να αποκτούν άλλη στρατηγική στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία.
Παράλληλα προβλέπεται μηχανισμός για τον περιορισμό ευαίσθητων επενδύσεων από χώρες που θεωρούνται αντίπαλοι των ΗΠΑ.
Εδώ, όμως, παραμένει ένα μεγάλο κενό μέχρι να δημοσιοποιηθεί το πλήρες κείμενο: δεν είναι ακόμη σαφές ποια ακριβώς έργα θα θεωρούνται «ευαίσθητα» και μέχρι πού θα φτάνει ο αμερικανικός λόγος στην έγκρισή τους.
Θεωρητικά θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται λιμάνια, αεροδρόμια, τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, ενεργειακές υποδομές, υποθαλάσσια καλώδια ή έργα εκμετάλλευσης κρίσιμων ορυκτών. Το εύρος αυτής της πρόνοιας δεν μπορεί ακόμη να θεωρηθεί οριστικό, αφού το πλήρες νομικό κείμενο δεν έχει δημοσιευθεί.
Η Γροιλανδία δεν γίνεται αμερικανική
Αυτό είναι το σημαντικότερο πολιτικό στοιχείο της συμφωνίας.
Παρά τις επανειλημμένες προηγούμενες δηλώσεις Τραμπ για απόκτηση ή προσάρτηση της Γροιλανδίας, η νέα διευθέτηση αφήνει το νησί στο υφιστάμενο συνταγματικό καθεστώς του.
Η Πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν δήλωσε ότι η συμφωνία ενισχύει την κοινή ασφάλεια στην Αρκτική και τον Βόρειο Ατλαντικό, αλλά ταυτόχρονα αναγνωρίζει την κυριαρχία του Βασιλείου και το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των Γροιλανδών.
Αντίστοιχα, ο επικεφαλής της κυβέρνησης της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν ανέφερε ότι η συμφωνία αναγνωρίζει τα συμφέροντα της Γροιλανδίας και τη θέση της στη διεθνή συνεργασία.
Πρακτικά, ο Τραμπ εγκαταλείπει –τουλάχιστον μέσα από αυτή τη συμφωνία– την προοπτική απόκτησης του νησιού και εξασφαλίζει μεγάλο μέρος των στρατηγικών δικαιωμάτων που επιδίωκε μέσω μιας συμφωνίας ασφαλείας.
Οι ΗΠΑ βρίσκονταν ήδη εκεί
Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία δεν αρχίζει τώρα.
Η συμφωνία του 1951 μεταξύ ΗΠΑ και Δανίας έδωσε ήδη στην Ουάσιγκτον εκτεταμένα δικαιώματα στρατιωτικής παρουσίας και χρήσης εγκαταστάσεων στο νησί.
Σήμερα οι ΗΠΑ λειτουργούν τη Διαστημική Βάση Πιτουφίκ, πρώην βάση Θούλης, στη βορειοδυτική Γροιλανδία.
Η εγκατάσταση αποτελεί κρίσιμο τμήμα του αμερικανικού συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης για πυραυλικές επιθέσεις και διαστημικής επιτήρησης. Η γεωγραφική θέση της Γροιλανδίας βρίσκεται πάνω σε μία από τις συντομότερες διαδρομές μεταξύ Ρωσίας και Βόρειας Αμερικής.
Η διαφορά της νέας συμφωνίας είναι ότι επιχειρεί να καταστήσει την αμερικανική παρουσία ευρύτερη και μονιμότερη και να προσθέσει ένα πλαίσιο αποτροπής ρωσικής ή κινεζικής στρατηγικής διείσδυσης.
Και ο «Χρυσός Θόλος»
Η Γροιλανδία θεωρείται επίσης κρίσιμη για το σχέδιο Golden Dome, την αντιπυραυλική ασπίδα που προωθεί η κυβέρνηση Τραμπ για την προστασία της Βόρειας Αμερικής.
Η Δανία είχε ήδη δηλώσει ότι είναι διατεθειμένη να συζητήσει με τις ΗΠΑ τόσο για την ασφάλεια της Αρκτικής όσο και για το Golden Dome, υπό την προϋπόθεση του σεβασμού της εδαφικής ακεραιότητας του Βασιλείου.
Δεν έχει επιβεβαιωθεί ακόμη ότι συγκεκριμένα συστήματα του Golden Dome περιλαμβάνονται ρητά στο νέο κείμενο.
Γιατί η Γροιλανδία είναι τόσο σημαντική
Πέρα από τη στρατιωτική της θέση, η Γροιλανδία διαθέτει σημαντικά αποθέματα σπάνιων γαιών και κρίσιμων ορυκτών, σε μια εποχή κατά την οποία ΗΠΑ, Ευρώπη και Κίνα ανταγωνίζονται για ασφαλείς αλυσίδες εφοδιασμού.
Έρευνα του 2023 είχε εντοπίσει στη Γροιλανδία 25 από τις 34 πρώτες ύλες που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτηρίζει κρίσιμες, μεταξύ αυτών σπάνιες γαίες, γραφίτη, χαλκό, νικέλιο και τιτάνιο.
Το λιώσιμο των πάγων αυξάνει παράλληλα τη γεωπολιτική σημασία των αρκτικών θαλάσσιων διαδρομών, ενώ η στενότερη συνεργασία Ρωσίας και Κίνας στην περιοχή έχει εντείνει την αμερικανική ανησυχία.
Η συμφωνία δεν έχει ακόμη τεθεί σε ισχύ
Παρά τις δηλώσεις Τραμπ περί συμφωνίας, υπάρχει ακόμη ένα θεσμικό βήμα που δεν πρέπει να παραβλέπεται.
Η κυβέρνηση της Δανίας ανακοίνωσε στις 18 Σεπτεμβρίου ότι Δανία, Γροιλανδία και Ηνωμένες Πολιτείες αναμένεται να υπογράψουν το κείμενο την επόμενη εβδομάδα, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών.
Μετά την υπογραφή θα πρέπει να ακολουθηθούν οι απαραίτητες εθνικές κοινοβουλευτικές διαδικασίες προτού η συμφωνία τεθεί σε ισχύ.
Μέχρι να δημοσιοποιηθεί το πλήρες κείμενο, επομένως, οι λεπτομέρειες για την ακριβή έκταση των αμερικανικών αρμοδιοτήτων, τις νέες στρατιωτικές εγκαταστάσεις και τον έλεγχο των ξένων επενδύσεων παραμένουν εν μέρει ανοιχτές.