Σήμερα συμπληρώνονται 21 χρόνια από τη συντριβή του Boeing της Helios στο Γραμματικό – 121 άνθρωποι, ανάμεσά τους 22 παιδιά, έχασαν τη ζωή τους σε μία από τις πιο συγκλονιστικές αεροπορικές τραγωδίες της Κύπρου και της Ελλάδας
Είκοσι ένα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα, Παρασκευή 14 Αυγούστου, από την αεροπορική τραγωδία της Helios Airways, που σημάδεψε ανεξίτηλα την Κύπρο και άφησε πίσω της 121 νεκρούς, ολόκληρες οικογένειες ξεκληρισμένες και ένα συλλογικό τραύμα που παραμένει ζωντανό.
Η πτήση HCY522 αναχώρησε το πρωί της 14ης Αυγούστου 2005 από τη Λάρνακα με προορισμό την Πράγα και ενδιάμεσο σταθμό την Αθήνα. Το Boeing 737-300 δεν έφθασε ποτέ στον προορισμό του. Συνετρίβη στην ορεινή περιοχή του Γραμματικού Αττικής, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους και οι 115 επιβάτες και τα έξι μέλη του πληρώματος.
Ανάμεσα στα θύματα βρίσκονταν 22 παιδιά, ενώ πολλοί από τους επιβάτες κατάγονταν από την Κύπρο και ιδιαίτερα από την ελεύθερη επαρχία Αμμοχώστου.
Μνημόσυνο στο Παραλίμνι
Την περασμένη Κυριακή τελέστηκε στον Μητροπολιτικό Ναό Αγίου Γεωργίου στο Παραλίμνι το ετήσιο μνημόσυνο των θυμάτων, προϊσταμένου του Μητροπολίτη Κωνσταντίας και Αμμοχώστου Βασίλειου. Από την περιοχή κατάγονταν πολλά από τα θύματα της τραγωδίας.
Στον επιμνημόσυνο λόγο της, η Υπουργός Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων Ευανθία Τσολάκη τόνισε ότι η ασφάλεια, ιδιαίτερα στον τομέα των αερομεταφορών, αποτελεί «πρώτη και αδιαπραγμάτευτη υποχρέωση».
Αναφέρθηκε επίσης στον πόνο των οικογενειών των θυμάτων, επισημαίνοντας ότι η μνήμη της τραγωδίας δεν αποτελεί μόνο προσωπικό βίωμα για τους συγγενείς, αλλά μέρος της συλλογικής μνήμης της Κύπρου.
Η Υπουργός κατέθεσε στεφάνι εκ μέρους του Προέδρου της Δημοκρατίας, ενώ ακολούθησαν επιμνημόσυνη δέηση και κατάθεση στεφάνων στο Δημοτικό Κοιμητήριο Παραλιμνίου.
Η μοιραία πτήση
Το Boeing 737-300 της Helios απογειώθηκε από τη Λάρνακα στις 09:07 τοπική ώρα, με προγραμματισμένη στάση στην Αθήνα και τελικό προορισμό την Πράγα. Κατά την άνοδο του αεροσκάφους παρουσιάστηκε πρόβλημα στην πίεση της καμπίνας, χωρίς το πλήρωμα να αναγνωρίσει εγκαίρως την πραγματική φύση του προβλήματος.
Σύμφωνα με το επίσημο πόρισμα της ελληνικής Επιτροπής Διερεύνησης Αεροπορικών Ατυχημάτων, ο επιλογέας του συστήματος συμπίεσης της καμπίνας βρισκόταν στη θέση MANUAL και το πλήρωμα δεν αντιλήφθηκε τη ρύθμιση κατά τους προβλεπόμενους ελέγχους πριν και μετά την απογείωση.
Η έλλειψη επαρκούς πίεσης οδήγησε σε υποξία και ανικανότητα του πληρώματος πτήσης, ενώ το αεροσκάφος συνέχισε την πορεία του με τον αυτόματο πιλότο.
Περίπου στις 11:24 τοπική ώρα, δύο μαχητικά F-16 της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας προσέγγισαν το Boeing. Ο χειριστής ενός από τα μαχητικά διαπίστωσε ότι η θέση του κυβερνήτη ήταν κενή, ο συγκυβερνήτης ήταν σκυμμένος πάνω στα χειριστήρια και οι μάσκες οξυγόνου στην καμπίνα είχαν ενεργοποιηθεί.
Λίγο πριν εξαντληθούν τα καύσιμα, μέλος του πληρώματος καμπίνας μπήκε στο πιλοτήριο, κάθισε στη θέση του κυβερνήτη και επιχείρησε να ανακτήσει τον έλεγχο του αεροσκάφους. Το επίσημο πόρισμα αναφέρει ότι ο συγκεκριμένος αεροσυνοδός διέθετε άδεια εμπορικού χειριστή.
Ήταν ο Ανδρέας Προδρόμου, η προσπάθεια του οποίου να σώσει το αεροσκάφος αποτέλεσε μία από τις πιο συγκλονιστικές πτυχές της τραγωδίας.
Τα τελευταία λεπτά
Στις 11:50 περίπου, ο ένας κινητήρας έσβησε λόγω εξάντλησης καυσίμων και το αεροσκάφος άρχισε να χάνει ύψος. Λίγα λεπτά αργότερα καταγράφηκαν στο σύστημα φωνής του πιλοτηρίου δύο κλήσεις MAYDAY.
Στη συνέχεια έσβησε και ο δεύτερος κινητήρας.
Στις 12:03 το μεσημέρι, το αεροσκάφος προσέκρουσε σε λοφώδη περιοχή κοντά στο Γραμματικό, περίπου 33 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του αεροδρομίου της Αθήνας. Κανείς από τους 121 επιβαίνοντες δεν επέζησε.
Το επίσημο πόρισμα κατέγραψε ως άμεσες αιτίες τη μη αναγνώριση της λανθασμένης ρύθμισης του συστήματος συμπίεσης, τη μη ορθή ερμηνεία των προειδοποιήσεων και την απώλεια των αισθήσεων του πληρώματος λόγω υποξίας, που άφησε το αεροσκάφος να συνεχίζει με τον αυτόματο πιλότο μέχρι την εξάντληση των καυσίμων.
Παράλληλα, το πόρισμα εντόπισε σοβαρές αδυναμίες στην οργάνωση, στη διαχείριση ποιότητας και στην κουλτούρα ασφάλειας της εταιρείας, καθώς και ελλείψεις στην εποπτεία από τις αρμόδιες αρχές.
Η πολυετής δικαστική διαδρομή
Η τραγωδία ακολούθησε μια μακρά και σύνθετη δικαστική πορεία σε Κύπρο και Ελλάδα.
Στην Ελλάδα, δικαστήριο καταδίκασε στελέχη της Helios για ανθρωποκτονία από αμέλεια, ενώ οι καταδίκες τριών εξ αυτών επικυρώθηκαν σε δεύτερο βαθμό τον Φεβρουάριο του 2013.
Στην Κύπρο, η ποινική διαδικασία είχε διαφορετική κατάληξη. Τον Φεβρουάριο του 2013 ο τότε Γενικός Εισαγγελέας αποφάσισε την αναστολή των κατηγοριών εναντίον των τεσσάρων κατηγορουμένων, επικαλούμενος μεταξύ άλλων το γεγονός ότι τρεις από αυτούς είχαν ήδη δικαστεί και καταδικαστεί στην Ελλάδα για την ίδια υπόθεση.
Μια πληγή που παραμένει ανοικτή
Για τις οικογένειες των θυμάτων, όμως, η υπόθεση δεν αποτυπώνεται μόνο σε πορίσματα, δικαστικές αποφάσεις και τεχνικά δεδομένα.
Η 14η Αυγούστου 2005 παραμένει η ημέρα κατά την οποία 121 άνθρωποι ξεκίνησαν ένα ταξίδι από τη Λάρνακα και δεν επέστρεψαν ποτέ.
Είκοσι ένα χρόνια μετά, η τραγωδία της Helios εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις πιο βαριές σελίδες της σύγχρονης κυπριακής ιστορίας και μια διαρκή υπενθύμιση ότι στην αεροπορία τα συστήματα ασφαλείας, οι διαδικασίες, η εκπαίδευση και η εποπτεία δεν αφήνουν περιθώριο για εκπτώσεις.