*Πληροφορίες φωτογραφίας: Κόσμος στην προκυμαία πριν τον Λευκό Πύργο. Φωτογράφος: Paul Daubray. Πηγή Médiathèque de l’architecture et du patrimoine, Ιστοσελίδα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΩΝ ΠΟΛΙΣ
Στις 18 Αυγούστου του 1917, η Θεσσαλονίκη έμελλε να ζήσει τραγικές στιγμές και η ιστορία έμελλε να καταγράψει την καταστροφική πυρκαγιά που ξέσπασε εκείνη την ημέρα στην πόλη, ως τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917.
Η φωτιά κατέκαψε τα δύο τρίτα του τμήματος της πόλης που βρισκόταν ακόμη τότε εντός των τειχών, έφτασε στην παραλία, και μετά από 32 ώρες έσβησε τελικά όταν έφτασε κάπου κοντά στον Λευκό Πύργο. Είχε κάψει όλο το εμπορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης, το Ταχυδρομείο, το Τηλεγραφείο, το Δημαρχείο, τις εταιρείες Ύδρευσης και Φωταερίου, τράπεζες, ξενοδοχεία, τον ναό του Αγίου Δημητρίου καθώς και άλλους ορθόδοξους ναούς, έκαψε τεμένη και συναγωγές, τα τυπογραφεία των περισσότερων εφημερίδων. Επίσης καταστράφηκαν 4.000 από τα περίπου 7.500 καταστήματα της πόλης, αφήνοντας το 70% των εργαζομένων χωρίς δουλειά.
Η μεγάλη πυρκαγιά του 1917 στη Θεσσαλονίκη υπολογίζεται πως κατέστρεψε το 32% της συνολικής έκτασης της πόλης, δηλαδή κατέκαψε περί τα 1.000.000 τετραγωνικά μέτρα. Οι υλικές ζημιές υπολογίζονται γύρω στις 8.000.000 χρυσές λίρες, ενώ όλη αυτή η περιοχή που κάηκε ονομάστηκε «πυρίκαυστος ζώνη».
Όταν ξέσπασε η πυρκαγιά στη Θεσσαλονίκη, το παλιό ημερολόγιο έγραφε 5 Αυγούστου και ήταν παραμονή του Σωτήρος, ημέρα Σάββατο. Ο βαρδάρης φυσούσε επί μέρες, και όταν η φωτιά ξεκίνησε από ένα σπίτι στις παρυφές της Άνω Πόλης, ο δυνατός βοριάς φούντωσε τις πρώτες σπίθες, η ανυπαρξία πυροσβεστικής υπηρεσίας ήταν καταλυτική, ο ανύπαρκτος πολεοδομικός σχεδιασμός βοήθησε να πάρουν φωτιά αμέσως το ένα σπίτι μετά το άλλο (τα περισσότερα ήταν ξύλινα με αχυραποθήκες για τα ζωντανά), οι δρόμοι ήταν στενοί και ακανόνιστοι, οι αποστάσεις μεταξύ των σπιτιών ελάχιστες… Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, οι στρατιώτες των συμμαχικών στρατευμάτων για να δημιουργήσουν, λέει, αντιπυρικές ζώνες ανατίναζαν ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα, κάτι που συντέλεσε στην βίαιη εξάπλωση της φωτιάς, καθώς δημιουργούνταν νέες εστίες.
Σε όλα αυτά προστέθηκε και η τραγική έλλειψη νερού, καθώς οι μεγαλύτερες ποσότητες είχαν διατεθεί στα συμμαχικά στρατόπεδα που είχαν αναπτυχθεί στα προάστια της πόλης. Οι Αγγλογάλλοι σύμμαχοί μας, οι οποίοι είχαν εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη λόγω του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου αρνήθηκαν να διακόψουν την παροχή νερού στα στρατόπεδα και στα νοσοκομεία τους, ώστε να εξοικονομηθεί νερό για την κατάσβεση.
Επιπλέον, οι μόνες μονάδες πυρόσβεσης ήταν οι ιδιωτικές πυροσβεστικές ομάδες των ασφαλιστικών εταιρειών, οι πυροσβέστες των οποίων έσβηναν τις φωτιές μόνο στα σπίτια που ήταν ασφαλισμένα στη δική τους εταιρεία ή έκαναν επί τόπου οικονομικές συμφωνίες για να γλιτώσουν από τη φωτιά την περιουσία όποιου είχε να πληρώσει… Οι υπόλοιποι, δηλαδή οι περισσότεροι κάτοικοι, εβραίοι, χριστιανοί και μουσουλμάνοι βγήκαν έντρομοι στους δρόμους με ό,τι μπορούσαν να περισώσουν, αναζητώντας τρόπο να ξεφύγουν από τη λαίλαπα.
Η φωτιά κατέστρεψε περίπου 9.500 κτίρια. Οι πληγέντες από την πυρκαγιά υπολογίστηκαν σε περίπου 72.500. Ο γενικός γραμματέας της Γενικής Διοίκησης Μακεδονίας Αλέξανδρος Πάλλης σε επιστολή του προς την ελληνική κυβέρνηση αριθμεί ξεχωριστά τους πυροπαθείς των τριών βασικών κοινοτήτων της Θεσσαλονίκης: γράφει για 50.000 εβραίους, 12.500 ορθόδοξους και 10.000 μουσουλμάνους πυροπαθείς.
Επιμέλεια – Παρουσίαση: Ειρήνη Λαλάκη