Τον Νοέμβριο του 1982 ο Δημήτρης Λάγιος μας έδωσε έναν δίσκο από ‘κείνους που γίνονται παντοτινοί. Μ’ έναν χρυσό ανθρωπόμορφο ήλιο πάνω σε φόντο βαθυκκόκκινο στο εξώφυλλό του, όπως ακριβώς είχε κυκλοφορήσει και η ποιητική συλλογή του Οδυσσέα Ελύτη σχεδόν 10 χρόνια πριν, το 1971, «Ο ήλιος ο ηλιάτορας / ο πετροπαιχνιδιάτορας», που «φωτιά είναι το πηγούνι του / χρυσάφι το πιρούνι του», ο ήλιος ο ηλιάτορας είχε αποκτήσει φωνή χάρη στη μουσική του Δημήτρη Λάγιου και μας τραγουδούσε μαζί με τους ανέμους, τις γυναίκες, τους άντρες…
«Γραμμένο μέσα στην επταετία της Χούντας, το βιβλίο ο Ήλιος ο Ηλιάτορας έρχεται ως απάντηση του Οδυσσέα Ελύτη στο πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967. Στην αυτοεξορία του στο Παρίσι, ο Ελύτης δημιουργεί την πλέον παιγνιώδη του ποιητική συλλογή. Ο κυρίαρχος ήλιος στέκεται πάνω από όλη τη φύση για ένα καινούργιο ελληνικό όραμα ζωής και μια υψηλή διαύγεια του πνεύματος, μια ονειρική Ελλάδα». Έτσι γράφει η ιστοσελίδα του Ίκαρου, εκδοτικού οίκου των έργων του Οδυσσέα Ελύτη, και ο ίδιος ο ποιητής, το 1972, μεσούσης της χούντας, σε συνέντευξή στο ΒΗΜΑ, και σε ερώτηση του δημοσιογράφου Λεωνίδα Ζενάκου για την πενταετή σιωπή κατά τη δικτατορία, ο Οδυσσέας Ελύτης λέει: «Τα συναισθήματα αυτά υπάρχουν, όμως όλα τα πράγματα διατυπώνονται έμμεσα στην ποίησή μου. Πιστεύω ότι στην ποίηση τα οποιαδήποτε αιτήματα πρέπει να είναι πολύ μετουσιωμένα. Διαφορετικά δεν συγκινούν και δεν διαρκούν. […] Οπωσδήποτε, “O ήλιος ο ηλιάτορας” είναι ποίημα χαρακτηριστικό, από την άποψη της παρουσίας αυτών των πραγμάτων», έλεγε το 1972 ο Οδυσσέας Ελύτης.
Στον δίσκο του Δημήτρη Λάγιου «Ο ήλιος ο ηλιάτορας», ακούμε τον εξαιρετικό Νίκο Δημητράτο σε τέσσερα τραγούδια, ακούμε και τον Γιώργο Νταλάρα σε πέντε τραγούδια, το ένα από αυτά η όμορφη και παράξενη πατρίδα, που την τραγουδάμε χρόνια τώρα και βουρκώνουμε, σε μια ερμηνεία από τις πιο καθαρές και αληθινές που έχουμε μέσα στα χρόνια.
Στον δίσκο του Δημήτρη Λάγιου όμως βρίσκουμε και την Ελένη Βιτάλη μ’ αυτή τη δροσερή και γάργαρη σπάνια φωνή της παράδοσής μας, σε τρία τραγούδια. Το ένα από αυτά, «ο κύριος μενεξές» αγαπήθηκε πολύ και ο Οδυσσέας Ελύτης είχε πει πως κάπως έτσι ήθελε το «κορίτσι» του ποιήματός του, σαν χορεύτρια που βγαίνει από μουσικό κουτί.
Ο δίσκος του Δημήτρη Λάγιου «Ο ήλιος ο ηλιάτορας» κλείνει με το «Τρελοβάπορο», όπως ακριβώς και το έργο του Οδυσσέα Ελύτη. Και αξίζει κανείς να το διαβάσει και να το ακούσει και να το τραγουδήσει, και να το ξαναδιαβάσει και να το ξανατραγουδήσει. Γιατί μόλις σε 16 αράδες, με το ποίημα του Οδυσσέα Ελύτη, και σε τεσσεράμισι λεπτά με το τραγούδι του Δημήτρη Λάγιου, έχουμε μπροστά μας την ιστορία, τη μοίρα, μπορεί και τον χαρακτήρα ολόκληρου του ελληνισμού. Σίγουρα πάντως έχουμε «στο κατάρτι μας βιγλάτορα παντοτινό τον ήλιο τον ηλιάτορα»!
Επιμέλεια – Παρουσίαση: Ειρήνη Λαλάκη

