Στις 5 Νοεμβρίου του 1959, η ελληνική κυβέρνηση αποφυλακίζει και παραδίδει στις γερμανικές αρχές τον διαβόητο ναζί εγκληματία πολέμου Μαξ Μέρτεν. Τον άνθρωπο(;) που την άνοιξη του 1943, μέσα σε 5 μήνες και με 18 αποστολές, στοίβαξε στα τρένα 50.000 Εβραίους της Θεσσαλονίκης και τους έστειλε στο Άουσβιτς. Εκείνον που λεηλάτησε τις περιουσίες τους εξαπατώντας τους, καθώς τους ζητούσε χρήματα και τιμαλφή με τη διαβεβαίωση ότι δεν θα τους πειράξει κανείς. Αυτόν, που διέταξε τη συγκέντρωση στην πλατεία Ελευθερίας της Θεσσαλονίκης και τον δημόσιο εξευτελισμό 9.000 Εβραίων ανδρών ηλικίας 18-45 ετών. Εκείνες τις 2 ημέρες του Ιουλίου του 1942, όταν υποχρέωσε έως και ανάπηρους πολέμου να σταθούν επί ώρες κάτω από τον καυτό ήλιο, ξαμόλησε σκυλιά που τους έσκιζαν τα ρούχα, έβαλε Γερμανούς στρατιώτες να τους μαστιγώνουν, να τους διατάσσουν να σέρνονται στα 4 ή να κάνουν κωλοτούμπες για να γλιτώσουν τη ζωή τους, την ώρα που τους φωτογράφιζαν γελώντας…
Στις 5 Νοεμβρίου του 1959, η ελληνική κυβέρνηση Καραμανλή άφησε αθόρυβα τον Μαξ Μέρτεν να φύγει από το αεροδρόμιο της Αθήνας προς τη Γερμανία. Δύο μήνες πριν, τον Αύγουστο του 1959, ψήφισε στη βουλή τροποποίηση νόμου σύμφωνα με την οποία «αναστέλλεται αυτοδικαίως πάσα δίωξις γερμανών υπηκόων φερομένων ως εγκληματιών πολέμου, καθώς και η εκτέλεσις πάσης ποινής ή το υπόλοιπον ταύτης».
Λίγους μήνες πριν, τον Μάρτιο του 1959, είχε καταδικαστεί σε κάθειρξη 162 ετών και κατά συγχώνευση 25, για τα εγκλήματα που έκανε κατά των Εβραίων.
Στη δίκη αυτή ο Μαξ Μέρτεν οδηγήθηκε από έναν ευσυνείδητο δικαστικό, όταν δύο χρόνια πριν, τον Απρίλιο του 1957, συνελήφθη ως καταζητούμενος εγκληματίας πολέμου από τον επικεφαλής του Γραφείου Δίωξης Εγκληματιών πολέμου Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Ανδρέα Τούση, ο οποίος από αυτή τη θέση είχε αναπτύξει συστηματική έρευνα και στη Γερμανία, για τον εντοπισμό και τη σύλληψη εγκληματιών πολέμου.
Ο Μαξ Μέρτεν, τότε,το 1957, ούτε 15 χρόνια μετά τα εγκλήματα των ναζί στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Μέρτεν που ήταν πλέον υψηλόβαθμο στέλεχος του υπουργείου Δικαιοσύνης της Δυτικής Γερμανίας, είχε έρθει στην Ελλάδα για να καταθέσει υπέρ του πρώην διερμηνέα του και επίσης κατηγορούμενου για εγκλήματα πολέμου Άρθουρ Μάισνερ. Ο ίδιος ο Μέρτεν στην απολογία του ανέφερε πως ήρθε επίσης και για να διαπραγματευθεί κάποια ζητήματα με εφοπλιστική εταιρεία. Γράφεται ακόμα πώς ήρθε και για να πάρει τον θησαυρό από τα κλεμμένα των Εβραίων, που τον είχε θάψει κάπου στην Ελλάδα… Κανείς σήμερα δεν μπορεί να ξέρει ακριβώς όλη την αλήθεια. Ξέρουμε όμως ότι ο Μαξ Μέρτεν, μόλις 13 χρόνια μετά τις θηριωδίες του στη Θεσσαλονίκη, ήρθε στην Αθήνα με τη διαβεβαίωση της γερμανικής Πρεσβείας ότι δεν κινδυνεύει να συλληφθεί. Παρ’ όλα αυτά, ο αντιεισαγγελεάς Ανδρέας Τούσης, που είχε συντάξει περί τα 800 κατηγορητήρια για τους ναζί εγκληματίες πολέμου, ανάμεσα στους οποίους ήταν και ο Μέρτεν, τον συνέλαβε.
Εκείνον τον Νοέμβριο του 1959, όταν η ελληνική κυβέρνηση άφησε αθόρυβα τον Μαξ Μέρτεν να φύγει από το αεροδρόμιο της Αθήνας προς τη Γερμανία, οι Times του Λονδίνου έγραψαν ότι «Η Ελλάς αμνηστεύει τους σφαγείς της», έγιναν δηλώσεις Ελλήνων υπουργών ότι «πρέπει να παραμεριστούν τα εμπόδια διά την ανάπτυξιν των σχέσεών μας με τη Δυτική Γερμανία», έγινε και μια σύναψη δανείου 200.000.000 μάρκων (με επιτόκιο 6%)… Ακολούθησε μια πολιτική θύελλα και μια βαθιά πολιτική κρίση στην Ελλάδα, ενώ ο Μαξ Μέρτεν παραπέμφθηκε στη γερμανική Δικαιοσύνη και, ύστερα από έντεκα ημέρες ανάκριση, αφέθηκε ελεύθερος…
Επιμέλεια – Παρουσίαση: Ειρήνη Λαλάκη