Ήταν Ιούλιος του 1908. Στην πεδιάδα της Μεσσαράς, εκεί στην Κρήτη, ανάμεσα στον Ψηλορείτη και στα Αστερούσια όρη, ο καυτός ήλιος ήταν πια στη δύση του. Οι ανασκαφές της Iταλικής Aρχαιολογικής Σχολής Αθηνών είχαν ήδη φέρει στο φως πολλά τμήματα από το ανάκτορο της Φαιστού. Ο Ιταλός αρχαιολόγος Λουίτζι Περνιέ, υπεύθυνος της ανασκαφής, είχε επιστρέψει εκείνο το απόγευμα του Ιουλίου στο σπίτι του, σε ένα χωριό που απείχε δύο χιλιόμετρα από την ανασκαφή. Και όπως σημειώνει στο ημερολόγιό του, την ώρα που τελείωνε την επιστολή του προς τον διακεκριμένο Ιταλό αρχαιολόγο Λουίτζι Πιγκορίνι, έφτασε στο σπίτι του ο Ζαχαρίας Ηλιάκης, αρχιτεχνίτης και έμπιστος συνεργάτης της ιταλικής αρχαιολογικής αποστολής στη Φαιστό. Ο Ζαχαρίας Ηλιάκης κρατούσε στα χέρια του έναν μικρό πήλινο δίσκο, μαυρισμένο από τις στάχτες και κατασκονισμένο, και είχε πάει στο σπίτι του Ιταλού αρχαιολόγου Λουίτζι Περνιέ για να του τον δείξει, μια που τον είχε βρει λίγο νωρίτερα σε ένα μικρό δωμάτιο της βορειοανατολικής πλευράς του ανακτόρου.
Είχε πια σουρουπώσει και παρ’ ό,τι το φως δεν ήταν δυνατό, ο Λουίτζι Περνιέ βλέποντας τον μισοκαλυμμένο με χώματα πήλινο δίσκο, διαπίστωσε την ύπαρξη συμβόλων, κάτι σαν γραφή είδε στη μια του όψη. Και κατάλαβε αμέσως πως πρόκειται για κάτι πραγματικά σημαντικό. Γι’ αυτό και συμπλήρωσε στην επιστολή του προς τον Λουίτζι Πιγκορίνι, την οποία μόλις είχε ολοκληρώσει, συμπλήρωσε τα εξής: «Έχω την ευτυχία να σας ανακοινώσω ότι απόψε βρήκαμε στη νέα ανασκαφή βορειοανατολικά του πλατώματος της ακρόπολης της Φαιστού έναν πήλινο δίσκο (διαμέτρου 16 εκατοστών) που καλύπτεται από μινωικά πικτογραφικά σημεία (πάνω από εκατό) αποτυπωμένα με σφραγίδα σε ομόκεντρους κύκλους. Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της πρώιμης κρητικής γραφής», έγραφε ο Λουίτζι Περνιέ το 1908 και σήμερα πια, εκατό και πλέον χρόνια μετά, όλοι αναγνωρίζουν τον δίσκο της Φαιστού ως ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά ευρήματα που παραμένει ένα από τα πιο αινιγματικά αντικείμενα της Μινωικής Εποχής του Χαλκού και θεωρείται η πρώτη μορφή τυπογραφίας που γνωρίζουμε μέχρι στιγμής, στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Ο δίσκος της Φαιστού, που χρονολογείται περίπου από το 1.700 π.Χ., είναι ένα μικρό στρογγυλό αντικείμενο από άργιλο, με διάμετρο περίπου 16 εκατοστά, με πάχος μόλις ένα εκατοστό, αποτελείται από δύο όψεις ψημένου πηλού, έχει πάνω του 242 σημεία, 45 σύμβολα που αποτυπώνονται κυκλικά, επαναλαμβάνονται και ομαδοποιούνται σχηματίζοντας λέξεις, οι οποίες χωρίζονται με κάθετες εγχάρακτες γραμμές. Η αποτύπωση των συμβόλων και στις δύο πλευρές έγινε με σφραγίδες, όταν ο πηλός ήταν ακόμη νωπός. Μετά ο δίσκος ψήθηκε και έτσι άντεξε τη θραύση και διατηρήθηκε μέχρι τις μέρες μας.
Ο Ουαλός γλωσσολόγος Γκάρεθ Όουενς, που ήρθε στην Κρήτη φοιτητής πριν από περίπου 40 χρόνια και αφιέρωσε το επιστημονικό του έργο στη μελέτη της μινωικής γραφής και στην αποκωδικοποίηση των συμβόλων του δίσκου της Φαιστού, λέει πως έχει διαβάσει σχεδόν το 90% των περίεργων συμβόλων που βλέπουμε στις δύο όψεις του δίσκου της Φαιστού. Και πως πρόκειται για ένα κείμενο που αποτελεί ύμνο σε μια θεότητα, και μάλιστα του τοκετού. Εξηγεί πως αυτό που βλέπουμε στον δίσκο της Φαιστού είναι μια θρησκευτική συλλαβική μινωική επιγραφή με ποιητική παρήχηση, κάτι σαν μαντινάδα ή σαιξπηρικό σονέτο που υμνεί κάποια έγκυο θεότητα…
Επιμέλεια – Παρουσίαση: Ειρήνη Λαλάκη