*Φωτογραφία: Έλληνες Κύπριοι αποβιβάζονται στο λιμάνι του Πειραιά, Αθήνα, Δεκέμβριος 1940 (πηγή: «Φιλελεύθερος», Παγκύπριος Σύνδεσμος Πολεμιστών)
Τον Σεπτέμβριο του 1939, όταν ο Χίτλερ εισέβαλε στην Πολωνία, η Αγγλία και η Γαλλία κήρυξαν τον πόλεμο στη ναζιστική Γερμανία. Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος που έμελλε να καταστρέψει την Ευρώπη και να αιματοκυλήσει περισσότερες από 30 χώρες είχε ξεκινήσει. Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος: με 22.000.000 νεκρούς στρατιώτες και 40.000.000 νεκρούς πολίτες. Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος που ουσιαστικά ήταν η συνέχεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος άφησε ανοιχτά ζητήματα συνόρων και εθνοτήτων, φτωχοποίησε πληθυσμούς και εξέθρεψε τον φασισμό.
Εκείνος ο Σεπτέμβριος του 1939, όταν ξεκίνησε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, βρίσκει την Κύπρο υπό βρετανική κατοχή και υπό το δικτατορικού σχεδιασμού καθεστώς της Παλμεροκρατίας. Η Αγγλία κηρύσσει τον πόλεμο στη ναζιστική Γερμανία, που έχει σύμμαχό της τη φασιστική Ιταλία, και στην Κύπρο καλούνται να καταταγούν εθελοντές στρατιώτες στον βρετανικό στρατό για να πολεμήσουν. Διαβάζω πως η συμμετοχή είναι πολύ μεγαλύτερη από το κάλεσμα, και όταν οι Ιταλοί κήρυξαν τον πόλεμο στην Ελλάδα, Κύπριοι εθελοντές έσπευσαν με ενθουσιασμό ζητώντας να καταταγούν στον ελληνικό στρατό, κάτι που οι Βρετανοί εμπόδισαν.
Αμέριστη κυπριακή συμπαράσταση προς τη μαχόμενη Ελλάδα, εκδηλώθηκε και με τη διεξαγωγή εθνικών εράνων. Κατά τους μετριότατους υπολογισμούς συγκεντρώθηκαν περισσότερες από 300.000 λίρες συνολικά για τις ανάγκες της Ελλάδας κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, χώρια τα εκατοντάδες κιβώτια με τρόφιμα και είδη ρουχισμού. Αξιοσημείωτη είναι και η τουρκοκυπριακή συμμετοχή που καταγράφεται στους παγκύπριους εράνους υπέρ της Ελλάδας. Στην ιστοσελίδα του Περί ιστορίας, ο Πέτρος Παπαπολυβίου γράφει: «Εντοπίζονται αρκετές μεμονωμένες εισφορές Τούρκων της Κύπρου, είτε κατευθείαν στο Ελληνικό Προξενείο Λευκωσίας “υπέρ του ελληνικού εθνικού αγώνος”, είτε στις τοπικές ερανικές επιτροπές».
Πιο εντυπωσιακό γεγονός ήταν η εγγραφή Τούρκων Κυπρίων στους καταλόγους υποψηφίων εθελοντών του ελληνικού στρατού, υπό την αιγίδα της Εκκλησίας της Κύπρου, τον Δεκέμβριο του 1940. Στους καταλόγους των υποψηφίων εθελοντών για τον ελληνικό στρατό στην επαρχία Λευκωσίας, που σώζονται στο Αρχείο της Αρχιεπισκοπής, ανάμεσα στις χιλιάδες ελληνικές υπογραφές ανδρών και γυναικών υπάρχουν και εννιά τουρκοκυπριακές υπογραφές [με ονόματα και διευθύνσεις].
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Χρίστου Ηλιοφώτου, βετεράνου του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και προέδρου του Παγκύπριου Συνδέσμου Πολεμιστών Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, 2.500 Κύπριοι πιάστηκαν στην Ελλάδα αιχμάλωτοι και πήγαν σε στρατόπεδα, κάποιοι πέθαναν από κακουχίες, άλλοι εκτελέστηκαν, περίπου 600 Κύπριοι σκοτώθηκαν στον πόλεμο και βρίσκονται θαμμένοι σε 47 νεκροταφεία σε 16 χώρες. Συνολικά, σύμφωνα με τον Χρίστο Ηλιοφώτου πολέμησαν 25.000 Κύπριοι εθελοντές από την Κύπρο, 5.000 Κύπριοι που ζούσαν στην Αίγυπτο με αγγλικά διαβατήρια και κατετάγησαν υποχρεωτικά και περίπου 7.000 Κύπριοι που ζούσαν στην Αγγλία. Επίσης, υπήρξαν 250 γυναίκες εθελοντική δύναμη, και 50 γυναίκες στην αεροπορία.
Ο Πέτρος Παπαπολυβίου αναφέρει ότι στο Κοινοπολιτειακό Στρατιωτικό Κοιμητήριο Αθηνών, στο Φάληρο, όπου συνολικά καταγράφονται 98 πεσόντες στρατιώτες του «Κυπριακού Συντάγματος» του Αγγλικού στρατού οι οποίοι σκοτώθηκαν στην Ελλάδα από 1941-1945, οι δεκαέξι από αυτούς είναι Τουρκοκύπριοι. Τρεις είναι θαμμένοι εκεί και άλλων δεκατριών τα ονόματα καταγράφονται στο κεντρικό μνημείο των Αθηνών.
Η συνεισφορά των Κυπρίων στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στον ελληνοϊταλικό πόλεμο, στην τριπλή φασιστική κατοχή της Ελλάδας και στον αντιφασιστικό αγώνα υπήρξε σπουδαία, πολυπληθής και ηρωική. Οι ιστορίες και οι μαρτυρίες είναι πολλές, τα στοιχεία δυστυχώς λίγα, και οι έρευνες αποκαλυπτικές και συνεχείς.
Επιμέλεια – Παρουσίαση: Ειρήνη Λαλάκη