*Πηγή φωτογραφίας: ΕΡΤ
Στις 25 Αυγούστου του 1898, στις 2 το μεσημέρι, στο Ηράκλειο της Κρήτης, θα ξεκινήσει μια μεγάλη σφαγή που θα κρίνει την ιστορία του νησιού. Και έμεινε ως η σφαγή του Ηρακλείου.
Είμαστε στην εποχή που στην Κρήτη, μετά από πολλαπλές αιματοβαμμένες επαναστάσεις και την ταπεινωτική για την Ελλάδα έκβαση του ελληνοτουρκικού πολέμου το 1897, έχουν εγκατασταθεί οι Μεγάλες προστάτιδες Δυνάμεις: οι Ρώσοι διοικούν το νομό Ρεθύμνου, οι Γάλλοι το νομό Λασιθίου, οι Ιταλοί τα Χανιά και τα Σφακιά και οι Άγγλοι διοικούν το νομό Ηρακλείου. Η Υψηλή Πύλη, δηλαδή οι Οθωμανοί, έχουν ακόμα την επικυριαρχία, ο ελληνικός στρατός έχει αποχωρήσει από το νησί, ο οθωμανικός παραμένει, οι Κρητικοί εγκαταλείπουν την ιδέα της ένωσης με την Ελλάδα και προσπαθούν για καθεστώς αυτονομίας επιμένοντας όμως στην αποχώρηση του Οθωμανικού στρατού, ενώ οι Μεγάλες Δυνάμεις προσπαθούν να κρατούν τις ισορροπίες αλλά κυρίως την ουσιαστική διοίκηση, καθώς η θέση της Κρήτης είναι στρατηγική και τη θέλουν, όπως γίνεται κάθε φορά, για τα συμφέροντά τους.
Το φυτίλι δεν άργησε να ανάψει και ακολούθησαν φρικαλεότητες, σκοτωμοί, σφαγές, φωτιές, βομβαρδισμοί, συλλήψεις… Η Ιστορία κατέγραψε και μια «παράπλευρη απώλεια» εκείνη την ημέρα της σφαγής. Διαβάζουμε πως ανάμεσα στα σπίτια που πυρπολήθηκαν ήταν και εκείνο του Μίνωα Καλοκαιρινού, του ανθρώπου που πρώτος έκανε ανασκαφές στην Κνωσό. Η συλλογή των ευρημάτων της ανασκαφής βρισκόταν στο σπίτι του το οποίο καταστράφηκε, παρ’ ό,τι ο ίδιος επανειλημμένα είχε αποταθεί στην ελληνική κυβέρνηση ώστε αυτά να μεταφερθούν στο Αρχαιολογικό Μουσείο των Αθηνών… Εκτός από τη συλλογή και τον αδερφό του, ο Μίνως Καλοκαιρινός εκείνη την ημέρα έχασε και τον γιο του. Στις μαρτυρίες αναφέρεται επίσης και ο Αλεπουδέλης με το εργοστάσιο σαπωνοποιϊας, ο οποίος ευτυχώς διαβάζω πως σώθηκε από τη σφαγή, πληρώνοντας 2.000 λουΐζια σε Τούρκο στρατιώτη. Και γιατί ευτυχώς; Γιατί 13 χρόνια μετά θα αποκτούσε το έκτο του παιδί που έμελλε να μάθει όλος ο κόσμος με το όνομα Οδυσσέας Ελύτης…
Μέχρι σήμερα δεν είναι βεβαιωμένος ο ακριβής αριθμός των χριστιανών Κρητικών που σκοτώθηκαν εκείνο τον Αύγουστο του 1898. Άλλοι μιλούν για 400, άλλοι για 800 ή ακόμα και για 1.000 ανθρώπους. Όπως και να ‘χει, η 25η Αυγούστου ήταν μία ακόμα μαρτυρική μέρα για την Κρήτη και η σφαγή του Ηρακλείου έγινε ο καταλύτης για να οδηγηθεί το νησί σε ένα ευνοϊκότερο καθεστώς διοίκησης. 15 χρόνια μετά, τον Μάιο του 1913, η Κρήτη ενώθηκε με την Ελλάδα.
Επιμέλεια – Παρουσίαση: Ειρήνη Λαλάκη