Τον Οκτώβριο του 1982, στην Αθήνα, ο Μάνος Χατζιδάκις ανέβασε μια παράσταση που γνώρισε παταγώδη αποτυχία. Το εγχείρημα είναι κόντρα στις γνωστές θεατρικές φόρμες, και βέβαια είναι, για μια ακόμη φορά, κόντρα στην εποχή. Έχει δε τον προκλητικό –αν όχι προβοκατόρικο- τίτλο Πορνογραφία.
Ο Μάνος Χατζιδάκις εξηγεί: «Η ΠΟΡΝΟΓΡΑΦΙΑ είναι ένα παιχνίδι ευαισθησίας με λέξεις, μουσική και χρώματα που περιγράφει έναν κόσμο απίθανο από τη Μέριλιν Μονρόε ώς τη Ρόζα Λούξεμπουργκ, από τον Σέρλοκ Χόλμς ώς τη… Σαπφέτ Νοτερό. Που περιβάλλει εσάς κι εμένα, τους φίλους μας και τους εχθρούς μας, τον παραλογισμό και τη σοφία μας».
Κάτι μεταξύ μουσικού σατιρικού θεάτρου και μιούζικαλ, που όμως ο Μάνος Χατζιδάκις δεν θέλει σε καμία περίπτωση να είναι επιθεώρηση, η «Πορνογραφία» έρχεται 20 χρόνια μετά την «Οδό Ονείρων» ως ένα έργο για μικρή ορχήστρα, μικτή χορωδία και νέους τραγουδιστές, μια μουσική θεατρική παράσταση σε δύο πράξεις με ηθοποιούς, χορωδούς, χορευτές… Και με πρωταγωνίστρια την εξαιρετική Σαπφώ Νοταρά. Που τραγουδάει (μαζί με τον Ηλία Λιούγκο) στίχους του Ζαν Πωλ Σαρτρ…
Ο Μάνος Χατζιδάκις φροντίζει για τη μουσική, για τη σκηνοθεσία, για την παραγωγή. Ο Νίκος Γκάτσος υπογράφει τα δύο από τα 15 τραγούδια της παράστασης, το «Έλα σε μένα» και την «Παναγία των Πατησίων»). Από αυτή την παράσταση είναι επίσης και «Η μπαλάντα των αισθήσεων και των παραισθήσεων» με τους στίχους του Άρη Δαβαράκη.
Η θεατρική παράσταση του Μάνου Χατζιδάκι κατέβηκε σε ενάμιση μήνα λόγω ελλείψεως θεατών. Οι κριτικές που δημοσιεύονται είναι απαξιωτικές, οι θεατές αποχωρούν στη μέση της παράστασης γιουχάροντας, ο θεατρικός επιχειρηματίας, όταν βλέπει ότι δεν θα έχει κέρδος, κλείνει τη θέρμανση στην αίθουσα, η ζωντανή ορχήστρα αντικαθίσταται από play back…Ο Μάνος Χατζιδάκις είχε μιλήσει τότε για γκανγκστερισμό.
«Ήταν μία κατάσταση τρομακτική, άγγιζε τα όρια του γκραν γκινιόλ», είχε πει.
Στο σημείωμά του για την παράσταση ο Μάνος Χατζιδάκις το 1982, μεταξύ άλλων, εξηγεί: «ΠΟΡΝΟΓΡΑΦΙΑ είναι το υποκατάστατο της ερωτικής επικοινωνίας και, σε προέκταση, το υποκατάστατο της κάθε ανθρώπινης επικοινωνίας. Το υποκατάστατο της αλήθειας.ΠΟΡΝΟΓΡΑΦΙΑ πραγματοποιούν τα κόμματα και οι πολιτικές παρατάξεις, οι επονομαζόμενες “προοδευτικές”, που οικειοποιούνται αυθαίρετα και με θρασύτητα την κάθε αναμενόμενη ιστορική αλλαγή και μ’ έντεχνη δολιότητα διαβρώνουν το κοινό αίσθημα και την κοινή λογική, καθιστώντας έτσι το πλήθος, την μάζα, όργανο για κάθε καιροσκοπική και ανελεύθερη επιδίωξη τους.
ΠΟΡΝΟΓΡΑΦΙΑ είναι ο Χομεϊνισμός, αρρώστια του καιρού μας, η δημιουργία ενός απέραντου στρατοπέδου απελπισμένων, που αρχίζει από τις στέπες του Μπρέζνιεφ, του Γαρουζέλσκι και του Τσαουσέσκου, περνάει από τις πνιγμένες στο αίμα και δυστυχισμένες χώρες του Καντάφι και φτάνει ώς τις απελπισμένες πάμπες του Πινοσέτ και του Βιδέλα.
ΠΟΡΝΟΓΡΑΦΙΑ είναι ακόμα, η δολοφονία του αθώου βλέμματος χιλιάδων παιδιών της οικουμένης, ο εθισμός του κόσμου μας με το τρομαχτικό, η καλοζωισμένη αναισθησία μας στου διπλανού τον πόνο. Και αυτά όλα στ’ όνομα των αλλαγών, και του μέλλοντος».
Επιμέλεια – Παρουσίαση: Ειρήνη Λαλάκη