Διεθνής έρευνα με επικεφαλής τον Έλληνα πνευμονολόγο Σταύρο Γαραντζιώτη συνδέει τον υποδοχέα TLR5 και το μικροβίωμα των πνευμόνων με την εμφάνιση της νόσου
Μια ασθένεια που προκαλεί μη αναστρέψιμες ουλές
Νέα στοιχεία για τους μηχανισμούς που ενδέχεται να βρίσκονται πίσω από την ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση φέρνει διεθνής ερευνητική ομάδα υπό τον Έλληνα πνευμονολόγο Σταύρο Γαραντζιώτη.
Η ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση είναι μια σοβαρή χρόνια πάθηση, κατά την οποία ο ιστός γύρω από τις κυψελίδες των πνευμόνων παχαίνει, σκληραίνει και δημιουργεί μόνιμες ουλές. Η βλάβη δυσχεραίνει σταδιακά την αναπνοή και μπορεί να οδηγήσει σε πνευμονική υπέρταση ή αναπνευστική ανεπάρκεια.
Δεν υπάρχει σήμερα θεραπεία που να αναστρέφει την ασθένεια. Φάρμακα όπως η νιντεντανίμπη και η πιρφενιδόνη μπορούν να επιβραδύνουν την επιδείνωση, ενώ για ορισμένους ασθενείς εξετάζεται η μεταμόσχευση πνεύμονα.
Στο επίκεντρο το μικροβίωμα των πνευμόνων
Η νέα μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε τον Ιούνιο του 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Science Translational Medicine, στρέφει το ενδιαφέρον στο μικροβίωμα των πνευμόνων: στο σύνολο, δηλαδή, των μικροοργανισμών που υπάρχουν στο αναπνευστικό σύστημα.
Για χρόνια επικρατούσε η αντίληψη ότι οι υγιείς πνεύμονες ήταν αποστειρωμένοι. Πλέον θεωρείται ότι η ισορροπία των μικροοργανισμών τους μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός αντιδρά σε περιβαλλοντικές βλάβες και φλεγμονές.
Η ερευνητική ομάδα εξετάζει την υπόθεση ότι παράγοντες όπως το κάπνισμα και άλλες περιβαλλοντικές εκθέσεις μπορούν να διαταράξουν αυτή την ισορροπία, δημιουργώντας συνθήκες χρόνιας φλεγμονής και ουλοποίησης.
Ο προστατευτικός ρόλος του TLR5
Κεντρικό ρόλο στα ευρήματα έχει ο TLR5, ένας υποδοχέας του έμφυτου ανοσοποιητικού συστήματος που αναγνωρίζει βακτηριακές πρωτεΐνες και ενεργοποιεί μηχανισμούς άμυνας.
Η ανάλυση ανθρώπινων γενετικών δεδομένων έδειξε συσχέτιση μεταξύ της ανεπάρκειας του TLR5 και της ιδιοπαθούς πνευμονικής ίνωσης. Οι ασθενείς με μειωμένη λειτουργία του συγκεκριμένου υποδοχέα παρουσίαζαν επίσης διαταραχές στη σύνθεση του μικροβιώματος των πνευμόνων.
Σύμφωνα με την έρευνα, όταν ο TLR5 λειτουργεί κανονικά, ενεργοποιεί στα επιθηλιακά κύτταρα των πνευμόνων την παραγωγή αντιμικροβιακών ουσιών, συμβάλλοντας στη διατήρηση μιας πιο ισορροπημένης μικροβιακής κοινότητας.
Τι έδειξαν τα πειράματα σε ζωικά μοντέλα
Οι ερευνητές συνέχισαν με πειράματα σε ποντίκια, προκειμένου να διερευνήσουν εάν η σύνδεση ήταν απλώς στατιστική ή αν ο TLR5 είχε πραγματικό προστατευτικό ρόλο.
Τα ζώα που δεν διέθεταν ενεργό TLR5 ήταν περισσότερο ευάλωτα σε πνευμονική βλάβη και πειραματική ίνωση. Αντίθετα, η ενεργοποίηση του υποδοχέα μέσω ενός συνθετικού αναλόγου της φλαγγελίνης, βακτηριακής πρωτεΐνης που αναγνωρίζει ο TLR5, περιόρισε την ανάπτυξη ίνωσης στα πειραματικά μοντέλα.
Η προστατευτική δράση χάθηκε όταν οι ερευνητές εξάλειψαν το μικροβίωμα των ζώων με αντιβιοτικά. Το εύρημα αυτό υποδεικνύει ότι η επίδραση του TLR5 στη fibrosis περνά, τουλάχιστον εν μέρει, μέσα από τη ρύθμιση των μικροοργανισμών στους πνεύμονες.
Πιθανές νέες θεραπευτικές κατευθύνσεις
Τα αποτελέσματα ανοίγουν δύο πιθανές ερευνητικές κατευθύνσεις: τη στοχευμένη χρήση αντιβιοτικών σε συγκεκριμένες κατηγορίες ασθενών και την ανάπτυξη φαρμάκων που θα ενεργοποιούν τον TLR5.
Η ομάδα του Σταύρου Γαραντζιώτη εξετάζει τη δυνατότητα απομόνωσης συγκεκριμένων πρωτεϊνών που θα μπορούσαν να μιμηθούν την προστατευτική επίδραση ενός υγιούς μικροβιώματος. Το Εθνικό Ινστιτούτο Επιστημών Περιβαλλοντικής Υγείας των ΗΠΑ αναφέρει ότι η ομάδα συνεργάζεται με εταιρεία για τη διερεύνηση της κλινικής αξιοποίησης αυτής της προσέγγισης.
Τα ευρήματα, ωστόσο, δεν συνιστούν ακόμη διαθέσιμη θεραπεία για ασθενείς. Η προστατευτική παρέμβαση δοκιμάστηκε σε πειραματικά μοντέλα, ενώ απαιτούνται περαιτέρω μελέτες ασφάλειας και αποτελεσματικότητας πριν εξεταστούν κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους.
Τα συμπτώματα που συχνά υποτιμώνται
Τα συχνότερα συμπτώματα της ιδιοπαθούς πνευμονικής ίνωσης είναι η δύσπνοια που επιδεινώνεται σταδιακά και ο επίμονος ξηρός βήχας. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν έντονη κόπωση, απώλεια βάρους και αλλαγές στα άκρα των δακτύλων.
Επειδή τα συμπτώματα εξελίσσονται συνήθως σταδιακά, μπορεί να αποδοθούν λανθασμένα στην ηλικία, σε καρδιαγγειακά προβλήματα ή σε άλλες πνευμονοπάθειες. Ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία, το κάπνισμα και το οικογενειακό ιστορικό της νόσου.
Ποιος είναι ο Σταύρος Γαραντζιώτης
Ο Σταύρος Γαραντζιώτης είναι επικεφαλής της Ομάδας Βιολογίας της Εξωκυττάριας Θεμέλιας Ουσίας στο Εθνικό Ινστιτούτο Επιστημών Περιβαλλοντικής Υγείας των ΗΠΑ – NIEHS.
Σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Albert Ludwig της Γερμανίας, ειδικεύτηκε στην Παθολογία στη Νέα Υόρκη και στην Πνευμονολογία και Εντατική Θεραπεία στο Duke University. Η ερευνητική του ομάδα μελετά τη σχέση ανάμεσα στις περιβαλλοντικές βλάβες, το ανοσοποιητικό σύστημα, το μικροβίωμα και τις χρόνιες πνευμονοπάθειες.