Το απόγευμα της Μεγάλης Τρίτης τελείται στις εκκλησίες ο Όρθρος της Μεγάλης Τετάρτης. Σ’ αυτήν την ακολουθία μπορεί κάποιος να ακούσει το ιδιόμελο τροπάριο της Κασσιανής. Το ιδιόμελο, όπως το λέει και η λέξη, έχει το δικό του ιδιαίτερο μέλος, τη δική του μελωδία δηλαδή, δεν δεσμεύεται από μετρικούς ή στιχουργικούς κανόνες, έχει ωραίες μελωδικές φράσεις, συνήθως δε είναι λυρικότατο και θεωρείται ο πρόδρομος του ελεύθερου στίχου. Άρα, ποιήτρια και μάλιστα προικισμένη η Κασσιανή ή Κασία, όπως η ίδια έχει υπογράψει στον Κανόνα της «Εις κεκοιμημένους» με το όνομά της σε ακροστιχίδα. Το πιο γνωστό ιδιόμελο της Κασσιανής, μίας από της σημαντικότερες ποιήτριες και υμνογράφους της μεσαιωνικής περιόδου, είναι το «Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή…».
Η Κασσιανή γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη από εύπορη οικογένεια, κάπου ανάμεσα στο 805 και 810 μ.Χ. Για τη ζωή της γνωρίζουμε ελάχιστα, καθώς δεν υπάρχουν γραπτές μαρτυρίες. Από τα σωζόμενα κείμενά της, όμως, μπορεί κανείς εύκολα να καταλάβει πως η Κασσιανή είχε λάβει συστηματική παιδεία, είχε εξαιρετικό ταλέντο και ήταν προσωπικότητα ιδιαίτερη. Περίπου 50 ύμνοι της Κασσιανής έχουν διασωθεί και 23 από αυτούς περιλαμβάνονται στα λειτουργικά βιβλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Επιπλέον, σώζονται περίπου τριακόσιες στροφές γνωμικών επιγραμμάτων της. Ονομάζονται «Γνώμαι», είναι στίχοι μη εκκλησιαστικοί, και πολλές φορές συμπυκνώνουν σκέψεις και νοήματα φιλοσοφικά. Οι μελετητές της αναφέρουν πως η Κασσιανή, με προφανείς αναφορές στην αρχαία φιλοσοφία, έχει επιρροές από τον Αίσωπο, τον Μένανδρο, τον Ευριπίδη, τον άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, τη Βίβλο και βέβαια τη μοναστική παράδοση. «Πλοῦτος ἐπικάλυμμα κακῶν μεγίστων,/ ἡ δὲ πτωχεία πᾶσαν γυμνοῖ κακίαν», γράφει η Κασία. Και λίγο πιο κάτω: «Κρεῖσσον μόνωσις τῆς κακῆς συνουσίας./ Κρεῖσσον καὶ νόσος τῆς κακῆς εὐεξίας./ Κρεῖσσον ἀσθενεῖν ἡ κακῶς ὑγιαίνειν», γράφει η Κασσιανή.
Η Κασσιανή στο τροπάριό της αναφέρεται στην ιστορία της αμαρτωλής γυναίκας που οι Φαρισαίοι μαινόμενοι πετροβολούσαν και ο Ιησούς την έσωσε από τον λιθοβολισμό λέγοντας, σύμφωνα με τον Ευαγγελιστή Ιωάννη, «Ὁ ἀναμάρτητος ὑμῶν, πρῶτος τὸν λίθον ἐπ’ αὐτῇ βαλέτω». Έτσι αργότερα, αυτή η γυναίκα, νιώθοντας ευγνωμοσύνη και μετανοώντας, αγόρασε μύρο, βρήκε τον Ιησού στο σπίτι του Σίμωνα του λεπρού, του έπλυνε τα πόδια, τα σκούπισε με τα μαλλιά της και του ζήτησε συγχώρεση. Τρεις ευαγγελιστές, ο Μάρκος, ο Λουκάς και ο Ματθαίος αναφέρουν το περιστατικό, ενώ ο Ρωμανός ο Μελωδός έχει γράψει τη θαυμάσια υμνογραφική σύνθεση Εις τον πόρνην.
Ο Γερμανός Καρλ Κρουμπάχερ, θεμελιωτής της βυζαντινής φιλολογίας, γράφει για την Κασσιανή ότι «…αποτελεί παράδοξον φαινόμενον εν τω γενικώ ποιητικώ συναγωνισμώ. Την ποίησή της διακρίνει ευγένεια ύφους και γλυκύτης μέλους ακορέστου». Κατά τη γνώμη του δε «η Κασσιανή είναι η μόνη αξιομνημόνευτη βυζαντινή ποιήτρια».
Επιμέλεια – Παρουσίαση: Ειρήνη Λαλάκη