Στις 28 Ιανουαρίου του 1820, τα μάτια δύο εξερευνητών αντίκρισαν μια νέα ήπειρο. Ένας Γερμανός ναύαρχος και ένας Ρώσος διοικητής του πλοίου ήταν οι πρώτοι που κατέγραψαν επίσημα, για λογαριασμό του αυτοκρατορικού ρωσικού ναυτικού, την ύπαρξη της Ανταρκτικής. Της νοτιότερης και ψυχρότερης ηπείρου της Γης. Ωστόσο, φαίνεται πως ο ανταγωνισμός ήταν μεγάλος και τότε, το 1820, καθώς, μόλις 3 ημέρες αργότερα στην ίδια γειτονιά βρέθηκε ο Έντουαρντ Μπράνσφιλντ, ιρλανδικής καταγωγής πλοίαρχος του Βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού. Έκτοτε, και μέχρι το 1917 στην Ανταρκτική θα καταφθάνουν διάφορα πλοία με εξερευνητές και αποστολές.
Ωστόσο, η πρώτη αναφορά σε έναν νότιο πόλο που θα αντιστάθμιζε την ύπαρξη του βόρειου γίνεται από τον Αριστοτέλη στο δεύτερο βιβλίο των Μετεωρολογικών του, περί το 340 π.Χ. Καθώς αναφέρεται στους ανέμους ο Αριστοτέλης, υποθέτει πως όπως σε εμάς υπάρχει ο βοριάς, έτσι και από τα μέρη «τῆς ἐκεῖ ἄρκτου» όπως λέει, θα υπάρχει και κάποιος αντίστοιχος άνεμος. Σε αυτή την άρκτο, δηλαδή τον βορρά, χρωστάει το όνομά της η έκτη ήπειρος της Γης. Αντ-αρκτικός, ο αντίθετος του βορρά.
Η Ανταρκτική, περιοχή που καλύπτει τον Νότιο Πόλο, βρίσκεται στον Ανταρκτικό κύκλο και είναι η πιο κρύα, η πιο ξηρή, η πιο ανεμώδης και η ήπειρος με το υψηλότερο μέσο υψόμετρο σε σχέση με όλες τις άλλες ηπείρους του πλανήτη. Έχοντας το διπλάσιο μέγεθος της Αυστραλίας, η Ανταρκτική καλύπτεται σχεδόν ολόκληρη από πάγο. Οι επιστήμονες κάνουν λόγο για το 98% της επιφάνειάς της. Η χαμηλότερη θερμοκρασία που έχει καταγραφεί εκεί είναι οι -93.2 βαθμοί κελσίου.
Η πέμπτη μεγαλύτερη ήπειρος του πλανήτη μας δεν κατοικείται μονίμως από ανθρώπους, φιλοξενεί όμως ετησίως από 1.000 έως 5.000 επιστήμονες με τις οικογένειές τους σε διάφορους ερευνητικούς σταθμούς. Στην Ανταρκτική μπορούν να ζήσουν μόνο οργανισμοί που είναι προσαρμοσμένοι στις εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες της, και κάποια θαλάσσια ζώα όπως πιγκουίνοι, φώκιες, γαλάζιες φάλαινες, όρκες και γιγάντια καλαμάρια.
Το 1959 υπογράφηκε από 12 χώρες συμφωνία που είχε κύριο στόχο την εξασφάλιση με βάση το συμφέρον όλου του ανθρώπινου είδους ότι η Ανταρκτική θα πρέπει να χρησιμοποιείται πάντα για ειρηνικούς σκοπούς και όχι να γίνει αντικείμενο διεθνούς διένεξης. Στη συνέχεια υπογράφηκαν και άλλες συμπληρωματικές συμφωνίες που ορίζουν ότι η Ανταρκτική έχει καθιερωμένη ελευθερία επιστημονικής έρευνας και περιβαλλοντικής προστασίας, ενώ απαγορεύεται κάθε στρατιωτική και εξορυκτική δραστηριότητα. Και μέχρι το 2015, συνολικά 53 χώρες είχαν γίνει μέλη της συνθήκης για την Ανταρκτική, ανάμεσά τους και η Ελλάδα.
Μέχρι που φτάσαμε στο 1991, όταν υπεγράφη το Πρωτόκολλο της Μαδρίτης το οποίο απαγορεύει οποιαδήποτε μορφή εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων της Ανταρκτικής για διάστημα 50 ετών (το «ποτέ» της πρώτης συμφωνίας έγινε τώρα 50 χρόνια). Το πρωτόκολλο τέθηκε σε ισχύ το 1998, οπότε αν όλοι τηρήσουν τη συμφωνία, η Ανταρκτική θα είναι ασφαλής μέχρι το 2048. Λέμε τώρα… Γιατί το 2024, με πρόσχημα επιστημονικές έρευνες, ρωσικά ωκεανογραφικά ανακάλυψαν το μεγαλύτερο κοίτασμα αργού πετρελαίου στον πλανήτη. Περισσότερα βαρέλια, λέει, από εκείνα που δίνουν η Βενεζουέλα και η Σαουδική Αραβία μαζί. Να θυμίσουμε ότι στην περιοχή με τη συνθήκη που έχουν υπογράψει 53 χώρες (και η Ρωσία) απαγορεύεται αυστηρά κάθε στρατιωτική και εξορυκτική δραστηριότητα, απαγορεύεται και η εκμετάλλευση των ορυκτών πόρων. Αλλά μέχρι το 2048… Ή, ποιος ξέρει, μπορεί οι έκτακτες καταστάσεις να επιβάλλουν να αλλάξει και αυτό…
Επιμέλεια – Παρουσίαση: Ειρήνη Λαλάκη