Η ξηρασία χτυπά πλέον την καρδιά της Ευρώπης – Πυρηνικοί σταθμοί περιορίζουν τη λειτουργία τους, η ναυσιπλοΐα δυσκολεύεται και η αγροτική παραγωγή δέχεται ισχυρές πιέσεις
Μετά τους καύσωνες και τις φωτιές, ήρθε η ξηρασία
Η Ευρώπη, η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη στον πλανήτη, βρίσκεται αντιμέτωπη με ακόμη μία συνέπεια της κλιματικής αλλαγής.
Ύστερα από εβδομάδες ακραίων θερμοκρασιών και μεγάλων πυρκαγιών, η έλλειψη βροχοπτώσεων και η παρατεταμένη ζέστη έχουν ρίξει τη στάθμη μεγάλων ευρωπαϊκών ποταμών σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, δημιουργώντας προβλήματα που πλέον ξεπερνούν κατά πολύ το περιβαλλοντικό πεδίο.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Copernicus, οι συνθήκες ξηρασίας παρέμεναν στα μέσα Ιουλίου κρίσιμες σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, με επιδείνωση κυρίως στην Κεντρική και Δυτική Ευρώπη.
Η Ευρώπη θερμαίνεται σήμερα με ρυθμό περίπου 0,56 βαθμών Κελσίου ανά δεκαετία από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, δηλαδή περισσότερο από δύο φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Ο Δούναβης στο επίκεντρο της κρίσης
Η πιο δραματική εικόνα καταγράφεται στον Δούναβη, όπου τα ιστορικά χαμηλά επίπεδα του νερού επηρεάζουν τη ναυσιπλοΐα, την ύδρευση αλλά πλέον και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Στην Ουγγαρία, ο πυρηνικός σταθμός Paks, ο οποίος υπό κανονικές συνθήκες παράγει σχεδόν το μισό ηλεκτρικό ρεύμα της χώρας, λειτουργεί πλέον περίπου στο 10% της συνολικής του δυναμικότητας.
Ο σταθμός χρησιμοποιεί νερό από τον Δούναβη για την ψύξη των αντιδραστήρων και η πρωτοφανής πτώση της στάθμης έχει αναγκάσει τις αρχές να περιορίσουν δραστικά την παραγωγή.
Μικρή ανάσα από τις βροχές στην Αυστρία
Οι βροχοπτώσεις στις αυστριακές λεκάνες απορροής αναμένεται να ανεβάσουν προσωρινά τη στάθμη του Δούναβη κατά περίπου 20 εκατοστά, χωρίς όμως να λύνουν το πρόβλημα.
Ο Ούγγρος Πρωθυπουργός Πέτερ Μάγιαρ χαρακτήρισε την κατάσταση στο Paks «δύσκολη», σημειώνοντας ότι η χώρα πρέπει πλέον να εξετάσει μακροπρόθεσμες λύσεις για τη λειτουργία του σταθμού σε περιόδους παρατεταμένης ξηρασίας.
Η κυβέρνηση είχε ήδη καλέσει πολίτες και επιχειρήσεις να περιορίσουν την κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος, ενώ η Βουδαπέστη έσβησε για ένα διάστημα τον διακοσμητικό φωτισμό σε εμβληματικά κτήρια και μνημεία.
Στη Ρουμανία βυθίζουν φορτηγίδες για να σώσουν τον αντιδραστήρα
Ακόμη πιο εντυπωσιακά είναι τα μέτρα που εξετάζονται στη Ρουμανία.
Η εξαιρετικά χαμηλή ροή του Δούναβη έχει ήδη οδηγήσει στην παύση λειτουργίας του ενός από τους δύο αντιδραστήρες του πυρηνικού σταθμού Cernavoda, ο οποίος συνολικά καλύπτει περίπου το 20% των αναγκών της χώρας σε ηλεκτρική ενέργεια.
Οι ρουμανικές Αρχές σχεδίασαν να βυθίσουν τέσσερις φορτηγίδες γεμάτες πέτρες στον ποταμό, δημιουργώντας ένα αυτοσχέδιο φράγμα που θα κατευθύνει περισσότερο νερό προς το σημείο άντλησης του μοναδικού αντιδραστήρα που παραμένει σε λειτουργία.
Η επιχείρηση αναμένεται να εξασφαλίσει μερικές ακόμη ημέρες λειτουργίας, καθώς η παροχή του Δούναβη έχει υποχωρήσει περίπου στο ένα τρίτο του συνηθισμένου επιπέδου για τον Αύγουστο.
Οι Αρχές έχουν παράλληλα προετοιμάσει σχέδια σταδιακού περιορισμού της ηλεκτροδότησης μεγάλων βιομηχανικών καταναλωτών, εφόσον η κατάσταση επιδεινωθεί περαιτέρω.
Και ο Ρήνος υποχωρεί επικίνδυνα
Δεν είναι μόνο ο Δούναβης.
Ο Ρήνος, μία από τις σημαντικότερες εμπορικές αρτηρίες της Ευρώπης, έχει επίσης υποχωρήσει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα.
Η πτώση της στάθμης περιορίζει το φορτίο που μπορούν να μεταφέρουν τα πλοία, καθώς όσο πιο ρηχός γίνεται ο ποταμός τόσο λιγότερο εμπόρευμα μπορούν να μεταφέρουν χωρίς τον κίνδυνο να προσαράξουν.
Οι χαμηλές στάθμες έχουν ήδη αρχίσει να δημιουργούν προβλήματα στις μεταφορές φορτίων στη Γερμανία και να αυξάνουν το κόστος για επιχειρήσεις που εξαρτώνται από τον Ρήνο για τη μεταφορά πρώτων υλών και προϊόντων.
Η ξηρασία απλώνεται στην ευρωπαϊκή ήπειρο
Η εικόνα των ποταμών είναι απλώς η πιο ορατή πλευρά ενός ευρύτερου προβλήματος.
Το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ξηρασίας καταγράφει κρίσιμες συνθήκες σε μεγάλο τμήμα της ηπείρου, με ιδιαίτερες πιέσεις στην Κεντρική και Δυτική Ευρώπη.
Ήδη από τον Ιούνιο, σημαντικά τμήματα της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ελβετίας, της Πολωνίας, της Ουγγαρίας, της Τσεχίας, της Σλοβακίας, των Βαλκανίων και της Ουκρανίας παρουσίαζαν ξηρότερες από τις κανονικές συνθήκες και χαμηλές ροές ποταμών.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε από το εκτεταμένο κύμα καύσωνα του Ιουλίου, το οποίο ξεκίνησε από την Ιβηρική Χερσόνησο και μετακινήθηκε προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Από την ενέργεια στα χωράφια
Οι συνέπειες φτάνουν πλέον και στην αγροτική παραγωγή.
Στη Γαλλία, η ξηρασία και οι υψηλές θερμοκρασίες έχουν επιταχύνει την ωρίμανση των σταφυλιών, με τους παραγωγούς σε περιοχές όπως η Καμπανία, η Βουργουνδία και το Μπορντό να προετοιμάζονται για έναν από τους πρωιμότερους τρύγους των τελευταίων ετών.
Στη ζώνη της σαμπάνιας, οι πρώτες συγκομιδές εκτιμάται ότι μπορούν να αρχίσουν ακόμη και γύρω στα μέσα Αυγούστου, σχεδόν έναν μήνα νωρίτερα από τις παλαιότερες παραδοσιακές περιόδους τρύγου.
Ιστορική ξηρασία και στη Βρετανία
Σημαντικά προβλήματα καταγράφονται και στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Η Αγγλία και η Ουαλία κατέγραψαν τον ξηρότερο Ιούλιο από τότε που υπάρχουν μετεωρολογικά αρχεία, ενώ η παρατεταμένη ξηρασία και η υψηλή θερμοκρασία απειλούν να οδηγήσουν τη χώρα στη χειρότερη συγκομιδή δημητριακών από τότε που άρχισε η σχετική καταγραφή το 1984.
Οι πρώτες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για σημαντικές απώλειες σε σιτάρι, κριθάρι και βρώμη, με το οικονομικό κόστος για τους Βρετανούς παραγωγούς να υπολογίζεται σε εκατοντάδες εκατομμύρια λίρες.
Η εικόνα στη Μεσόγειο είναι διαφορετική – όχι όμως ακίνδυνη
Η κατάσταση δεν είναι ομοιόμορφη σε όλη την Ευρώπη.
Ορισμένες περιοχές της Ιβηρικής Χερσονήσου και της Ιταλίας παρουσίασαν σημάδια βελτίωσης μέσα στον Ιούλιο, ενώ η Ελλάδα είχε καταγράψει τον Ιούνιο βροχοπτώσεις υψηλότερες από τον μέσο όρο σε αντίθεση με μεγάλο μέρος της υπόλοιπης ηπείρου.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι μεσογειακές χώρες μπορούν να εφησυχάζουν. Η ξηρασία έχει έντονα περιφερειακό χαρακτήρα, ενώ οι παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες αυξάνουν τις ανάγκες σε νερό και επιταχύνουν την απώλεια υγρασίας από τα εδάφη.
Χαρακτηριστικό είναι ότι στη Σαντορίνη η παρατεταμένη ξηρασία των τελευταίων ετών έχει ήδη προκαλέσει δραματική μείωση της παραγωγής σταφυλιών, οδηγώντας τους παραγωγούς στην αναζήτηση νέων μεθόδων άρδευσης και προσαρμογής.
Τι δείχνει το φθινόπωρο
Οι τελευταίες εποχικές προβλέψεις του Copernicus δίνουν μια μικρή ελπίδα για τμήματα της Μεσογείου.
Για τις νότιες περιοχές της Ευρώπης αυξάνεται η πιθανότητα βροχοπτώσεων πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα στις αρχές του φθινοπώρου, ενώ προς τα τέλη του φθινοπώρου και τις αρχές του χειμώνα αυξημένες βροχές ευνοούνται και σε κεντρικότερα τμήματα της ηπείρου.
Οι θερμοκρασίες, πάντως, προβλέπεται να παραμείνουν με αυξημένη πιθανότητα σημαντικά πάνω από τον μέσο όρο σχεδόν σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Ένα πρόβλημα που ξεπερνά τον καιρό
Η φετινή ξηρασία καταδεικνύει πόσο αλληλένδετα είναι πλέον το κλίμα, η ενέργεια, οι μεταφορές, η γεωργία και η οικονομία.
Ένας ποταμός που χάνει μερικά μέτρα νερού δεν αποτελεί πλέον απλώς περιβαλλοντική είδηση. Μπορεί να ακινητοποιήσει φορτηγά πλοία, να μειώσει την παραγωγή ενός πυρηνικού εργοστασίου, να αυξήσει τις εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας και να μεταφέρει το κόστος τελικά στον καταναλωτή.
Και η Ευρώπη, που ήδη θερμαίνεται περισσότερο από δύο φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, βρίσκεται όλο και συχνότερα αντιμέτωπη με αυτή τη νέα πραγματικότητα.