*Πηγή φωτογραφίας: Lifo
Τον Ιούλιο του 1936, ξεσπάει ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στους εθνικιστές και στους δημοκρατικούς. Ο στρατηγός Φρανθίσκο Φράνκο έχοντας στο πλευρό του τον στρατό, το φασιστικό κόμμα της Ισπανικής Φάλαγγας, δεξιούς, ακροδεξιούς, φιλοβασιλικούς, βιομήχανους, γαιοκτήμονες και την καθολική εκκλησία, έχοντας και τη στήριξη του ναζί Χίτλερ, του φασίστα Μουσολίνι και του δικτάτορα της Πορτογαλίας Σαλαζάρ, ο στρατηγός Φράνκο ξεκινάει από το Μαρόκο το πραξικόπημα ενάντια στην εκλεγμένη κεντροαριστερή κυβέρνηση του Λαϊκού Μετώπου, όπου είχαν συνασπιστεί δημοκράτες, σοσιαλιστές, κομμουνιστές, μαρξιστές, τροτσκιστές, αναρχικοί, κόμματα εργατικά και αγροτικά, με τη στήριξη αυτονομιστικών κομμάτων της Καταλονίας και της Γαλικίας.
Με το πραξικόπημα του Φράνκο στις 17 Ιουλίου του 1936, ξεκίνησε ο ισπανικός εμφύλιος που κράτησε τρία χρόνια και έφερε τη δικτατορία στη χώρα για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Όλοι οι ιστορικοί πλέον σήμερα γράφουν πως ο ισπανικός εμφύλιος ήταν το προοίμιο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Ευρώπη, για μία ακόμη φορά, σφύριζε αδιάφορα, νομίζοντας πως κοιτάει το συμφέρον της, με την Αγγλία και τη Γαλλία να υιοθετούν «πολιτική της μη επέμβασης», και με τον Χίτλερ και τον Μουσολίνι να τρίβουν τα χέρια τους. Πολλοί έβγαλαν λεφτά κατά τον ισπανικό εμφύλιο πουλώντας όπλα, κρυφά, κυβερνήσεις και ιδιώτες…
Ο ισπανικός εμφύλιος είναι η αφορμή, για να θυμηθούμε ότι σ΄ αυτόν τον πόλεμο, τότε το 1936, πήγαν για να πολεμήσουν ενάντια στον φασισμό περισσότεροι από 400 Έλληνες και Κύπριοι, οι περισσότεροι από την Αγγλία, τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, τα ιταλοκρατούμενα τότε Δωδεκάνησα, τη Γαλλία, τη Σοβιετική Ένωση, την Αφρική και από αλλού. Στην ιστοσελίδα polignosi αλλά και στο βιβλίο του δημοσιογράφου Γιάννη Παντελάκη «Los Buenos antifascistas» διαβάζω ότι οι Κύπριοι εθελοντές που πολέμησαν στον Ισπανικό εμφύλιο υπολογίζονται γύρω στους 60. Όλοι τους μετανάστες, οι περισσότεροι στη Μεγάλη Βρετανία και στις ΗΠΑ, πολιτικά ενεργοί κυρίως στα κοµµουνιστικά κόµµατα αυτών των χωρών, και πάντως όλοι οι Κύπριοι που πολέμησαν από τους κόλπους των Διεθνών Ταξιαρχιών ανήκαν στον αριστερό χώρο.
Ο ιστορικός και εκπαιδευτικός Πολ Στρόγγος, στο βιβλίο του «Ισπανικές Θερµοπύλες – Κύπριοι εθελοντές στον Ισπανικό Εµφύλιο Πόλεµο, 1936-39», μετά από έρευνα εκτιµά ότι οι Κύπριοι εθελοντές ήταν 57 και ότι οι 19 από αυτούς σκοτώθηκαν, πολεµώντας ενάντια στον φασισμό. Σήμερα, όλοι αναφέρουν πως αν λάβουµε υπόψη τον πληθυσµό της Κύπρου τότε, αναλογικά οι Κύπριοι εθελοντές ήταν οι περισσότεροι από κάθε άλλη χώρα. Διαβάζω δε πως, παρά το στυγνό καθεστώς της παλμεροκρατίας, το οποίο φυσικά είχε απαγορεύσει την έξοδο από τη χώρα προς την Ισπανία, αλλά και οποιαδήποτε οικονομική στήριξη των δημοκρατικών Ισπανών, κατάφεραν οι Κύπριοι κρυφά και παράνομα, να συγκεντρώσουν το σεβαστό για την εποχή ποσό των 4.000 λιρών. Στο άρθρο του Μάριου Δημητρίου στην εφημερίδα «Φιλελεύθερος» διαβάζω πως στους 57 Κύπριους εθελοντές του ισπανικού εμφυλίου περιλαμβάνονται και τρεις γυναίκες, η Τούλα Ιωάννου, η Μαρία Νικολάου, και η Ελένη Νικηφόρου, όλες νοσοκόμες προερχόμενες από τον Καναδά.
Επιμέλεια – Παρουσίαση: Ειρήνη Λαλάκη