Ο Ιούλιος, ο έβδομος μήνας του έτους, με τις 31 ημέρες, πήρε το όνομά του περίπου 25 χρόνια πριν τη γέννηση του Χριστού. Ο Αύγουστος Καίσαρας για να τιμήσει τον Ιούλιο Καίσαρα τον οποίον και διαδέχτηκε, μετονόμασε τον μέχρι τότε μήνα Quintilis (τον πέμπτο μήνα δηλαδή στο ρωμαϊκό ημερολόγιο), τον μετονόμασε σε Ιούλιο.
Ο μήνας που βρίσκεται στην καρδιά του καλοκαιριού, έχει κι άλλα ωραία ονόματα: Αλωνάρης, Αλωνιστής, Αλωνιάτης ή Αλωνευτής, επειδή κατά τον μήνα Ιούλιο γινόταν το αλώνισμα των σιτηρών. Γράφει ο Κώστας Βάρναλης: -«…Ήτανε μήνας Αλωνάρης, ντάλα μεσημέρι, / που ξεφαντώνανε στα κλώνια ασίγαστα τζιτζίκια, / στη θάλασσα των αμπελιών μελώναν τα σταφύλια /και βίγλιζε στη δεμοσιά με χίλια μάτια ο ήλιος».
Σε κάποια μέρη τον Ιούλιο θα τον βρούμε να τον λένε Γυαλιστή ή Γυαλινό, μια που αρχίζουν να γυαλίζουν, δηλαδή να ωριμάζουν τα σταφύλια. Ακόμη, κάποιοι τον λένε και Φουσκόμηνα ή Χασκόμηνα, γιατί αρχίζουν να ωριμάζουν (να φουσκώνουν και να σκάζουν, να χάσκουν) τα σύκα. Δεύτερος μήνας του καλοκαιριού ο Ιούλιος λέγεται και Δευτερογιούνης.
Είναι «Ο ηλιοφόρος Ιούλιος» της ποιήτριας Λένας Παππά, έχει τις «υπέροχες νύχτες του Ιουλίου με τα μαντολίνα των τζιτζικιών και των γρύλων», όπως έγραψε ο Γιάννης Ρίτσος, είναι ο Ιούλιος με το φωτεινό πουκάμισο του Οδυσσέα Ελύτη.
Ο Ιούλιος όμως έχει κι άλλα, καλά και παράξενα, δύσκολα και πανάρχαια: Έχει τους αγίους θεραπευτές που γιορτάζουν: τους Άγιους Ανάργυρους, την Αγία Μαρίνα, την Αγία Παρασκευή, τον Άγιο Παντελεήμονα. Έχει τα κυνικά καύματα των αρχαίων, εκεί κάπου ανάμεσα 3 και 5 Ιουλίου. Τότε που ο Σείριος, το λαμπρότερο αστέρι της νύχτας, που ανήκει στον αστερισμό του Μεγάλου Κυνός, ανατέλλει μαζί με τον ήλιο και φέρνει ζέστες μεγάλες και καταστροφικές… Ο Ιούλιος έχει όμως και το αφήλιο: Είναι τότε, γύρω στις 4 ή 5 Ιουλίου που η Γη βρίσκεται στην πιο μακρινή της απόσταση από τον ήλιο. Κι ας έχει ζέστη. Η ελλειπτική της τροχιά την φέρνει αυτή την εποχή περίπου στα 153 εκατομμύρια χλμ μακριά από το λαμπρότερο σώμα του ουρανού. Και την κάνει επίσης να κινείται με τη μικρότερη ταχύτητα.
Ο Ιούλιος έχει και αυτά που η Ιστορία κατέγραψε ως Ιουλιανά, τότε το 1965, με μια εκτροπή στο πολίτευμα, μια αναγκαστική παραίτηση εκλεγμένου πρωθυπουργού από το παλάτι, μιαν αποστασία, καθημερινές μαζικές διαδηλώσεις για σχεδόν δύο μήνες στο κέντρο της Αθήνας. Τα Ιουλιανά, που δύο χρόνια μετά έφεραν τη χούντα και το ’74 το έγκλημα, την προδοσία και την ανείπωτη συμφορά στην Κύπρο. Σημαδεύτηκε ο Ιούλιος για πάντα. «Είναι πολύ λυπημένες / οι λέξεις τον Ιούλιο», έγραψε η Εύα Νεοκλέους, «και δεν τολμάς / να τις αρθρώσεις… / Λες μονάχα: Ιούλιος. / Κι αυτό αρκεί!»
Επιμέλεια – Παρουσίαση: Ειρήνη Λαλάκη