«Είμαι ο Χοσέ Μουχίκα. Από παιδί, δούλευα στα χωράφια για να ζήσω, μετά, αφοσιώθηκα στον αγώνα για να βελτιωθεί η ζωή στην κοινωνία που ζω. Τώρα είμαι πρόεδρος στη χώρα μου. Και αύριο, όπως όλοι μας, θα γίνω τροφή για τα σκουλήκια και θα εξαφανιστώ». Έτσι συστήθηκε ο τότε πρόεδρος της Ουρουγουάης Χοσέ Μουχίκα, στο ντοκιμαντέρ του Γάλλου περιβαλλοντολόγου και δημοσιογράφου Γιαν Αρτούς Μπερτράν, το 2015. Ο Χοσέ Αλμπέρτο Μουχίκα Κορντάνο, που γεννήθηκε στις 20 Μαϊου του 1935 και πέθανε 7 ημέρες πριν κλείσει τα 90 του χρόνια. Και τι ξέρουμε όλοι εμείς του αναπτυγμένου τάχα πλούσιου πολιτισμένου δυτικού μας κόσμου για τον Χοσέ Μουχίκα; Ελάχιστα. Μάθαμε μία ημέρα μετά τον θάνατό του, πως πέθανε στις 13 Μαΐου του 2025, μαζί με δυο τρία δημοσιογραφικά κλισέ που όλοι επαναλάμβαναν. Περνώντας ο καιρός, και αφού πια ήταν νεκρός άρα και ακίνδυνος, άρχισαν να κυκλοφορούν περισσότερο στο διαδίκτυο παλαιότερες συνεντεύξεις του και κείμενα για τη ζωή του, κυρίως δε για τις ιδέες του, τον τρόπο που άσκησε πολιτική και τον τρόπο που κυβέρνησε ως πρόεδρος την πατρίδα του, την Ουρουγουάη, για μια πενταετία, όπως προβλέπεται, μια που εκεί, στη μακρινή Ουρουγουάη απαγορεύεται η διαδοχική επανεκλογή του προέδρου. Και όταν τελείωσε η θητεία του, ο Χοσέ Μουχίκα επέστρεψε στο αγρόκτημά του, παρέμεινε βουλευτής για τρία χρόνια συνεχίζοντας από αυτή τη θέση για όσα πίστευε, και όταν παραιτήθηκε, το 2018, αρνήθηκε τη βουλευτική σύνταξη, την οποία προβλέπει ο νόμος.
Γεννημένος στις 20 Μαϊου του 1935, στο Πάσο ντε λα Αρένα, προάστιο του Μοντεβιδέο, ο Χοσέ Μουχίκα είχε μητέρα που ήταν κόρη φτωχών Ιταλών μεταναστών και πατέρα βασκικής καταγωγής ο οποίος κατείχε μεγάλες εκτάσεις γης, αλλά χρεοκόπησε και πέθανε όταν ο Χοσέ Μουχίκα ήταν μόλις 5 χρονών. Μεγαλώνοντας δραστηριοποιήθηκε στο Εθνικό Κόμμα της χώρας του και στη δεκαετία του ’60 εντάχθηκε στο Κίνημα Εθνικής Απελευθέρωσης Τουπαμάρος, οργάνωση αντάρτικου πόλης που υποστήριζε τους αγρότες, και μετά το τέλος της δικτατορίας έγινε νόμιμο κόμμα.
Το 1972, ο Χοσέ Μουχίκα, όπως και χιλιάδες άλλοι Ουρουγουανοί αντάρτες, βασανίστηκε άγρια και φυλακίστηκε. Μεταφέρθηκε σε στρατιωτική φυλακή, όπου παρέμεινε έγκλειστος επί 14 χρόνια, ενώ δύο ολόκληρα χρόνια ήταν κρατούμενος στην απομόνωση στον πυθμένα ενός πηγαδιού… Εκεί, στο υγρό σκοτάδι, μιλούσε με τα μυρμήγκια, για να μην τρελαθεί. Επέζησα με το τίποτα, έλεγε χρόνια μετά, γι’ αυτό κι άρχισα να εκτιμώ τα μικρά πράγματα στη ζωή όπως το να έχεις ένα στρώμα για να κοιμάσαι τις νύχτες.
Όταν αποκαταστάθηκε η δημοκρατία στην Ουρουγουάη, το 1985, ο Χοσέ Μουχίκα απελευθερώθηκε και αφού διετέλεσε υπουργός Γεωργίας από το 2005 έως το 2008, το 2010 εξελέγη πρόεδρος της χώρας του.
«Οι επιχειρήσεις θέλουν απλώς να αυξάνουν τα κέρδη τους», υποστήριζε ο Χοσέ Μουχίκα: «είναι στο χέρι της κυβέρνησης να διασφαλίσει ότι αρκετά από αυτά τα κέρδη θα αναδιανεμηθούν ώστε οι εργαζόμενοι να έχουν λεφτά για να αγοράσουν τα προϊόντα τα οποία παράγουν. Δεν υπάρχει κανένα μυστήριο εδώ – όσο λιγότερη φτώχια υπάρχει, τόσο περισσότερο ανθεί το εμπόριο. Η πιο σημαντική επένδυση είναι στους ανθρώπινους πόρους», εξηγούσε τα αυτονόητα ο Χοσέ Μουχίκα.
Από τις τελευταίες κουβέντες του Χοσέ Μουχίκα: «Είναι εύκολο να σέβεσαι εκείνους που σκέφτονται όπως εσύ, όμως πρέπει να μάθεις ότι το θεμέλιο της δημοκρατίας είναι ο σεβασμός σε εκείνους που σκέφτονται διαφορετικά. Σας φιλώ όλους».
Επιμέλεια – Παρουσίαση: Ειρήνη Λαλάκη