Τον Μάιο του 1957, στις Κάννες, κάνει παγκόσμια πρεμιέρα η ταινία του Ζιλ Ντασέν «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται». Η ταινία είναι βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του Νίκου Καζαντζάκη, το οποίο έχει γράψει στην Αντίμπ το 1948. Το βιβλίο πριν καν καταφέρει να κυκλοφορήσει στην Ελλάδα, έχει ήδη μεταφραστεί και κυκλοφορήσει σε Αγγλία, Νορβηγία, Γερμανία, Δανία, Ολλανδία, Φινλανδία… Στην Ελλάδα τελικά «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» τυπώθηκε και κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Δίφρος» το 1954. Τρία χρόνια μετά, τον Μάιο του ‘57 ο Ζιλ Ντασέν παρουσιάζει τη ταινία του στο Φεστιβάλ των Καννών και μάλιστα ο Νίκος Καζαντζάκης είναι παρών στην πρεμιέρα. Τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς, η ταινία προβλήθηκε και στην Ελλάδα, αλλά ο Νίκος Καζαντζάκης είχε πεθάνει δύο μήνες πριν…
Ακριβώς δύο χρόνια πριν την πρεμιέρα της ταινίας στο Φεστιβάλ των Καννών, πάλι Μάιος ήταν, το 1955, στο ελληνικό κοινοβούλιο βουλευτές της αντιπολίτευσης καταθέτουν ερώτηση προς την κυβέρνηση του Ελληνικού Συναγερμού και του στρατάρχη Παπάγου περί της δίωξης του Νίκου Καζαντζάκη από την Ιερά σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδας. Μερικούς μήνες πριν, τον Φεβρουάριο του 1955, η Ιερά Σύνοδος με έγγραφό της κατηγόρησε τον Καζαντζάκη ως ιερόσυλο και ζήτησε να απαγορευθούν τα μυθιστορήματα «Καπετάν Μιχάλης», «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» και «Ο τελευταίος πειρασμός», ο οποίος σημειωτέον δεν έχει καν μεταφραστεί ακόμα στην Ελλάδα. Ειδικά για το μυθιστόρημα «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», η Ιερά Σύνοδος γράφει πως «εκτός του παραδόξου και ασεβούς τίτλου του, περιέχει διάθεσιν ασεβούς χρησιμοποιήσεως ιστορικών αληθειών του Ευαγγελίου. Εξ άλλου, διά του βιβλίου τούτου γίνεται διδασκαλία σοσιαλιστικών και κομμουνιστικών θεωριών και περιϋβρίζονται οι ποιμένες της Εκκλησίας». Και καταλήγει το έγγραφο της Ιεράς Συνόδου το οποίο η κυβέρνηση έχει στείλει στον εισαγγελέα: «Όλα τα εκδοθέντα έργα του Καζαντζάκη είναι του αυτού ασεβεστάτου και αντεθνικού περιεχομένου». Ο Νίκος Καζαντζάκης φυσικά απάντησε: «Μου δώσατε κατάρα, Άγιοι Πατέρες, σας δίνω μια ευχή. Σας εύχομαι νάναι η συνείδησή σας τόσο καθαρή όσο η δική μου, και να ‘στε τόσο ηθικοί και θρήσκοι όσο είμαι εγώ».
Όσο για το ασεβές του έργου «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» και για τη διδασκαλία μέσω αυτού σοσιαλιστικών και κομμουνιστικών θεωριών, όπως έλεγαν οι κληρικοί χριστιανοί, αρκεί να θυμίσουμε συνοπτικά την υπόθεση: Σε ένα ελληνικό χωριό της Ανατολής, υπάρχει το έθιμο να γίνεται η αναπαράσταση των Παθών του Χριστού. Την ημέρα που ο παπα-Γρηγόρης με τους προεστούς επιλέγουν τα πρόσωπα που θα λάβουν μέρος στην αναπαράσταση, καταφθάνουν πρόσφυγες κυνηγημένοι από τους Τούρκους. Ζητούν βοήθεια, αλλά ο παπα-Γρηγόρης και οι προεστοί τούς διώχνουν, λέγοντας ότι φέρνουν τη χολέρα. Οι πρόσφυγες καταφεύγουν στο βουνό. Τους βοηθούν μόνο μερικοί κάτοικοι, ο βοσκός Μανολιός που στην αναπαράσταση έχει τον ρόλο του Χριστού, η χήρα Κατερίνα που είναι η Μαγδαληνή, ο Μιχελής, ο γιος του άρχοντα, που είναι ο Ιωάννης. Με τα πολλά, ο παπα-Γρηγόρης θα κατηγορήσει τον Μανολιό για όλες τις συμφορές που τους βρίσκουν και θα πείσει τον μανιασμένο όχλο των πιστών να τον εκτελέσουν μέσα στη εκκλησία…
Ο Νίκος Καζαντζάκης είχε αναλάβε το 1919, μετά από αίτημα του Βενιζέλου, την τιτάνια για την εποχή επιχείρηση επαναπατρισμού και μετεγκατάστασης στη Μακεδονίας και τη Θράκη 150.000 Ποντίων προσφύγων του Καυκάσου. Έτσι είδε από πρώτο χέρι τι σημαίνει πρόσφυγας.
Το 1948 ο Νίκος Καζαντζάκης γράφει από τη Γαλλία στον Παντελή Πρεβελάκη: «Μεθαύριο θ’ αρχίσω ένα μυθιστόρημα που μ’ έχει κάνει κατοχή και πρέπει να λευτερωθώ».
Επιμέλεια – Παρουσίαση: Ειρήνη Λαλάκη