Η Ελεγκτική Υπηρεσία καταγράφει εκτεταμένες αδυναμίες στον τρόπο με τον οποίο το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας διαχειρίζεται και ελέγχει τις κοινωνικές παροχές, κάνοντας λόγο για συστημικά κενά που οδήγησαν σε καθυστερήσεις, υπερπληρωμές και καταβολές επιδομάτων σε μη δικαιούχους. Όπως σημειώνεται σε Ειδική Έκθεσή που δόθηκε την Μ.Τρίτη στη δημοσιότητα, «τα ευρήματα αναδεικνύουν αναποτελεσματικότητα κρίσιμων δικλίδων ελέγχου στις κοινωνικές παροχές και ανάγκη επαναξιολόγησης του όλου τρόπου λειτουργίας».
Ο έλεγχος αφορά τις πληρωμές Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος (ΕΕΕ), Επιδόματος Τέκνου (ΕΤ), Επιδόματος Χαμηλοσυνταξιούχων (ΕΧΣ) και Επιδόματος Μονογονεϊκής Οικογένειας (ΕΜΟ) για τα έτη 2022 και 2023, καθώς και τις διαδικασίες που εμπίπτουν στις αρμοδιότητες των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας (ΥΚΕ) και του Τμήματος Κοινωνικής Ενσωμάτωσης Ατόμων με Αναπηρίες (ΤΚΕΑΑ).
Στον προλογισμό της έκθεσης, ο Γενικός Ελεγκτής, Ανδρέας Παπακωνσταντίνου σημειώνει ότι τα ευρήματα «αναδεικνύουν αναποτελεσματικότητα κρίσιμων δικλίδων ελέγχου στις κοινωνικές παροχές και ανάγκη επαναξιολόγησης του όλου τρόπου λειτουργίας». Αναφέρει επίσης ότι η πολιτεία οφείλει να διασφαλίζει πως τα επιδόματα λειτουργούν ως δίχτυ προστασίας και «όχι ως μόνιμο υποκατάστατο της εργασίας».
Η έκθεση εντοπίζει ως ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα το γεγονός ότι δεν εφαρμόστηκε σωστά η διαδικασία Κοινωνικής Παρέμβασης, η οποία έχει σκοπό να βοηθά τους δικαιούχους να βρουν εργασία και να μην εξαρτώνται για χρόνια από τα επιδόματα. Όπως αναφέρεται, προκύπτει ότι η Υπηρεσία δεν έστελνε έγκαιρα τους δικαιούχους στη Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης, ούτε σε ιατροσυμβούλια για να διαπιστωθεί αν πράγματι δεν μπορούν να εργαστούν. Έτσι, αρκετοί πολίτες λάμβαναν ΕΕΕ για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς να είναι καν εγγεγραμμένοι ως άνεργοι, ενώ δεν εξετάστηκε αν εργάζονταν ή αν ζούσαν στο εξωτερικό. Σε μία χαρακτηριστική περίπτωση, δικαιούχος ΕΕΕ, 49 ετών, έλαβε συνολικά €62.981 από το 2014 έως το 2023. Το μηνιαίο επίδομα ανερχόταν στα €720, €480 για τον ίδιο και €240 για το εξαρτώμενο τέκνο του, ηλικίας 26 ετών, που διέμενε μαζί του. Κατά τον έλεγχο διαπιστώθηκε ότι το ενήλικο τέκνο του «ουδέποτε εγγράφηκε στη ΔΥΑ» και υπήρχαν ενδείξεις ότι διέμενε σε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σοβαρές καθυστερήσεις εντοπίστηκαν και στη διαδικασία πιστοποίησης αναπηρίας. Συνολικά 1.182 περιπτώσεις πρώην ληπτών Δημοσίου Βοηθήματος εκκρεμούσαν για παραπομπή στο ΤΚΕΑΑ, ενώ οι δικαιούχοι λάμβαναν αναπηρικά επιδόματα χωρίς επίσημη αξιολόγηση. Παράλληλα, 780 περιπτώσεις εκκρεμούσαν για εξέταση από το ΤΚΕΑΑ, χωρίς η Υπηρεσία Διαχείρισης Επιδομάτων Πρόνοιας να γνωρίζει σε ποιο στάδιο βρισκόταν η διαδικασία. Η έκθεση αναφέρει ότι «629 περιπτώσεις ληπτών αναπηρικού επιδόματος που, μετά από εξέταση, δεν πιστοποιήθηκαν τελικά ως άτομα με αναπηρία», γεγονός που καταδεικνύει την έκταση των λανθασμένων πληρωμών.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στη διαδικασία «προέγκρισης» επιδομάτων, η οποία προβλέπεται να διαρκεί έως τρεις μήνες μέχρι την προσκόμιση των απαραίτητων δικαιολογητικών. Ωστόσο, ο έλεγχος εντόπισε περιπτώσεις όπου η προέγκριση διατηρήθηκε για περισσότερα από τρία χρόνια.
Η έκθεση αναφέρει επίσης ότι καταβλήθηκαν επιδόματα ακόμη και σε άτομα που δεν είχαν έγκυρη άδεια παραμονής. Σε μία χαρακτηριστική περίπτωση, υπήκοος τρίτης χώρας έλαβε συνολικά €231.907, παρότι η άδεια παραμονής του ίδιου και των λοιπών μελών της οικογένειάς του είχαν λήξει από το 2014 και το 2019, αντίστοιχα.
Παράλληλα, ο έλεγχος εντόπισε περιπτώσεις στις οποίες τα δηλωμένα εισοδήματα των δικαιούχων δεν συμβάδιζαν με τις πραγματικές τους δαπάνες. Για παράδειγμα, σε ζευγάρι συνταξιούχων, μετά την πληρωμή του ενοικίου και του επιδόματος φροντίδας, το ποσό που δήλωναν ότι τους απέμενε για να ζήσουν ήταν μόλις €112 τον μήνα, «ποσό ωστόσο που δεν φαίνεται να επαρκεί, γεγονός που ενδεχομένως υποδηλώνει την ύπαρξη πρόσθετων ή αδήλωτων εισοδημάτων», όπως σημειώνεται στην έκθεση.
Σε άλλη περίπτωση, η έκθεση αναφέρει ότι ένας μονογονέας παρουσίασε μέσα σε μόλις έναν χρόνο τεράστια αύξηση στην περιουσία του, από €157.733 σε €825.074. Ωστόσο, όπως σημειώνεται, η Υπηρεσία Διαχείρισης Επιδομάτων Πρόνοιας δεν διερεύνησε από πού προήλθαν αυτά τα χρήματα, παρότι η τόσο μεγάλη μεταβολή θεωρείται ένδειξη που θα έπρεπε να ενεργοποιήσει ελέγχους.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία σημειώνει ότι τα προβλήματα δεν περιορίζονται σε μεμονωμένες περιπτώσεις, αλλά συνδέονται με βαθύτερες αδυναμίες στο ίδιο το σύστημα διαχείρισης των παροχών. Όπως αναφέρεται στην έκθεση, «η έλλειψη ενιαίων και διασυνδεδεμένων πληροφοριακών συστημάτων περιορίζει την αποτελεσματικότητα των ελέγχων», αφήνοντας την ΥΔΕΠ χωρίς τα απαραίτητα εργαλεία για να εντοπίζει έγκαιρα παρατυπίες.
Επιπρόσθετα, σημειώνεται ότι η απουσία ενός Ενιαίου Μητρώου Γάμων δυσχεραίνει ακόμη και βασικές διαδικασίες, όπως η επιβεβαίωση της οικογενειακής κατάστασης των αιτητών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να καταβάλλονται επιδόματα σε άτομα που δηλώνουν μονογονεϊκή οικογένεια, χωρίς να υπάρχει τρόπος άμεσης διασταύρωσης αν έχουν συνάψει γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης στο εξωτερικό ή σε άλλη επαρχία. Η έκθεση σημειώνει ότι τέτοιες ελλείψεις οδηγούν σε «λανθασμένες πληρωμές σε μονογονεϊκές οικογένειες», αλλά και σε γενικότερη αδυναμία της ΥΔΕΠ να επιβεβαιώσει κρίσιμα στοιχεία που επηρεάζουν την επιλεξιμότητα.
Πέρα από τα τεχνικά κενά, η Ελεγκτική Υπηρεσία υπογραμμίζει ότι η έλλειψη διασύνδεσης με άλλες υπηρεσίες, όπως το Κτηματολόγιο, τα Πιστωτικά Ιδρύματα και τα μητρώα μετανάστευσης, δημιουργεί σοβαρά εμπόδια στη διασταύρωση περιουσιακών στοιχείων, τραπεζικών καταθέσεων και στοιχείων διαμονής. Σε αρκετές περιπτώσεις, όπως αναφέρεται, η ΥΔΕΠ δεν είχε πρόσβαση σε ενημερωμένα δεδομένα, με αποτέλεσμα να συνεχίζονται πληρωμές ακόμη και όταν υπήρχαν ενδείξεις ότι οι δικαιούχοι δεν πληρούσαν πλέον τα κριτήρια.
Η έκθεση καταλήγει ότι τα προβλήματα δεν είναι απλώς διαδικαστικά, αλλά συστημικά, και απαιτούν συνολική αναθεώρηση του τρόπου λειτουργίας. Η ανάγκη για ενιαία πληροφοριακή υποδομή, υποχρεωτικές διασταυρώσεις, καλύτερο συντονισμό και σαφές νομοθετικό πλαίσιο προβάλλει ως κρίσιμη.
Πηγή: ΚΥΠΕ