«Η πρώτη απώλεια σε έναν πόλεμο είναι η αλήθεια», φέρεται να δήλωσε το 1918 ο Αμερικανός γερουσιαστής Χιράμ Γουόρεν Τζόνσον. Έναν αιώνα αργότερα, η νέα πολεμική σύγκρουση με επίκεντρο το Ιράν φαίνεται να επιβεβαιώνει ξανά αυτό το αξίωμα. Η παραπληροφόρηση αποτελεί πλέον αναπόσπαστο μέρος των σύγχρονων συγκρούσεων και αξιοποιείται από όλες τις πλευρές, προκειμένου να ενισχύσουν τη δική τους αφήγηση και προπαγάνδα.
Στο διαδίκτυο, και ιδιαίτερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, κυκλοφορούν χιλιάδες εικόνες και βίντεο που υποτίθεται ότι δείχνουν αερομαχίες, πυραυλικές επιθέσεις και στρατιωτικές επιχειρήσεις. Πολλά από αυτά, ωστόσο, είναι προϊόντα τεχνητής νοημοσύνης, ενώ άλλα προέρχονται από βιντεοπαιχνίδια ή παλαιότερες συγκρούσεις και αναπαράγονται για να προκαλέσουν εντυπώσεις, αντιδράσεις και περισσότερα «κλικ».
Η παραπληροφόρηση σε περιόδους πολέμου δεν είναι κάτι νέο. Αντίστοιχα φαινόμενα είχαν καταγραφεί σε μεγάλες συγκρούσεις του παρελθόντος, όπως στον Πόλεμο του Κόλπου, στους πολέμους της Γιουγκοσλαβίας και στην εισβολή στο Ιράκ το 2003.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά περιστατικά αφορά το πυραυλικό πλήγμα σε σχολείο της πόλης Μινάμπ στο νότιο Ιράν, κοντά στα Στενά του Ορμούζ. Η επίθεση προκάλεσε τον θάνατο τουλάχιστον 168 ανθρώπων και τον τραυματισμό περίπου 95, κυρίως μαθητριών, την πρώτη ημέρα των συγκρούσεων.
Γύρω από το συγκεκριμένο περιστατικό διακινήθηκαν πολλές ψευδείς πληροφορίες. Μεταξύ αυτών, η αναφορά ότι οι Φρουροί της Επανάστασης παραδέχθηκαν πως το χτύπημα έγινε κατά λάθος από το ίδιο το Ιράν. Η πληροφορία φαίνεται να ξεκίνησε από λογαριασμό στο Telegram που συνδέεται με υποστηρικτές του Ρεζά Παχλαβί και στη συνέχεια αναπαράχθηκε από δυτικά μέσα ενημέρωσης.
Ωστόσο, έρευνες διεθνών μέσων και οργανισμών επιβεβαίωσαν σχεδόν με βεβαιότητα ότι το πλήγμα προήλθε από αμερικανικό πύραυλο τύπου Tomahawk, ενώ ο χρόνος της επίθεσης συμπίπτει με χτύπημα των ΗΠΑ σε ιρανική στρατιωτική βάση κοντά στο σχολείο.
Παράλληλα, κυκλοφόρησαν και εικόνες που δημιουργήθηκαν με τεχνητή νοημοσύνη και παρουσίαζαν υποτιθέμενες σκηνές από την κηδεία των θυμάτων. Όπως εξηγούν ειδικοί στην παραπληροφόρηση, ορισμένες από αυτές τις εικόνες δημιουργήθηκαν με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης της Google και μπορούσαν να αναγνωριστούν μέσω ειδικών ψηφιακών υδατογραφημάτων.
Την ίδια στιγμή, από την πλευρά του Ιράν διακινήθηκαν επίσης εικόνες και βίντεο που υποτίθεται ότι δείχνουν επιθέσεις σε πόλεις του Ισραήλ, σε υποδομές των ΗΠΑ ή σε χώρες του Κόλπου. Πολλά από αυτά, όμως, αποδείχθηκαν κατασκευασμένα ή παραποιημένα με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη έχει πλέον εξελιχθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε οι ψεύτικες εικόνες να είναι όλο και πιο δύσκολο να εντοπιστούν. Ενώ παλαιότερα τα λάθη ήταν εμφανή, σήμερα απαιτείται προσεκτική εξέταση μικρών λεπτομερειών για να διαπιστωθεί αν πρόκειται για ψηφιακή κατασκευή.
Σε αρκετές περιπτώσεις, οι ψευδείς εικόνες και τα βίντεο διακινούνται για ιδεολογικούς λόγους, ενισχύοντας τη μία ή την άλλη πλευρά της σύγκρουσης. Συχνά, όμως, η αναπαραγωγή τους γίνεται απλώς για να συγκεντρώσουν προβολές, αντιδράσεις και οικονομικό όφελος μέσω των κοινωνικών δικτύων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ένα βίντεο που έγινε viral και φερόταν να δείχνει επίθεση σε πλοίο στα Στενά του Ορμούζ. Αν και το βίντεο ήταν πραγματικό, δεν σχετιζόταν με τη σημερινή σύγκρουση, αλλά είχε καταγραφεί το 2025 στην Ερυθρά Θάλασσα, κατά την περίοδο επιθέσεων των ανταρτών Χούθι.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η ανακύκλωση παλαιότερων βίντεο είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα φαινόμενα όταν ξεσπούν νέοι πόλεμοι. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, έχουν εμφανιστεί ακόμη και βίντεο από την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους το 2001 να παρουσιάζονται ως πρόσφατα στιγμιότυπα από τη σύγκρουση Ιράν – Ισραήλ.