Τον Φεβρουάριο του 1468, άλλοι λένε στις 3 του μήνα άλλοι λίγες μέρες αργότερα, πέθανε ένας μεταλλουργός που όσο ζούσε εφηύρε την τυπογραφία. Και τι σημαίνει αυτό; Έδωσε μαζικά στην ανθρωπότητα τα βιβλία, δηλαδή έκανε προσβάσιμη τη γνώση σε όλους.
Ο μεταλλουργός που είχε γεννηθεί στο Μάινς της Γερμανίας περί το 1397, στην καρδιά της Ευρώπης και του Μεσαίωνα, είχε το όνομα Γιοχάνες Γκένσφλαϊς, έγινε γνωστός ως Γιοχάνες Γκούτενμπεργκ, εμείς στα σχολεία αιώνες μετά θα τον μαθαίναμε ως Γουτεμβέργιο, αλλά ποτέ δεν θα μαθαίναμε πόσο πραγματικά σημαντική ήταν η συμβολή του για την εξέλιξη του πολιτισμού μας, από τον Μεσαίωνα μέχρι και τις μέρες μας.
Επί 20 χρόνια έκανε επίμονες δοκιμές και προσπάθειες, ώσπου τελικά τα κατάφερε. Και έφερε την επανάσταση. Αφού έφτιαξε και τελειοποίησε τα κινητά μεταλλικά τυπογραφικά στοιχεία (τα οποία μπορούσαν να παραχθούν μαζικά με μήτρες), μετά ο Γουτεμβέργιος κατασκεύασε το πρώτο μηχανικό τυπογραφικό πιεστήριο, που συνδύαζε στοιχεία από το πιεστήριο οινοποιίας και από τη μηχανή βιβλιοδεσίας. Τέλος, βελτίωσε κατά πολύ τα μελάνια, ώστε να μπορεί να τυπώσει και στις δύο όψεις του χαρτιού. Έτσι ο Γουτεμβέργιος κατάφερε να τυπώσει το πρώτο βιβλίο μηχανικής παραγωγής, το οποίο ήταν και ιδιαιτέρως καλαίσθητο.
Φλεβάρης ήταν και τότε, το έτος 1455, όταν ο Γουτεμβέργιος τύπωσε τη Βίβλο στα λατινικά, σε 180 αντίτυπα. Σήμερα, σώζονται τα 40 από αυτά. Η Βίβλος είναι το πρώτο βιβλίο μαζικής παραγωγής, και θεωρείται από πολλούς ότι είναι τεχνικά το αρτιότερο βιβλίο που τυπώθηκε ποτέ.
Εκτός όμως από το πραγματικά εξαιρετικό τυπογραφικό αποτέλεσμα, ο Γουτεμβέργιος με τη μαζική εκτύπωση βιβλίων και την εφεύρεση της τυπογραφίας ξεκίνησε μια τεράστια επανάσταση: η γνώση έπαυε πια να είναι προνόμιο των λίγων και πλουσίων. Ο Γουτεμβέργιος μόλις είχε κάνει την αρχή ώστε όλοι οι άνθρωποι να μπορούν να μαθαίνουν γραφή και ανάγνωση, γιατί πια θα είχαν τα βιβλία για να το καταφέρουν (γραμματικές και συντακτικά), πολύ σύντομα όμως θα είχαν πλέον όλο και περισσότεροι και τα βιβλία για να διαβάζουν όσα σοφά είχαν γράψει οι άνθρωποι από την αρχαιότητα ακόμα. Και που μέχρι τότε τα είχαν στην κατοχή τους λίγοι οι οποίοι και αποφάσιζαν πώς και ποιους θα εξουσιάζουν, κρατώντας τους αμόρφωτους, στερώντας τους τη γνώση. Και αυτό, όπως η Ιστορία μας υποδεικνύει, είναι κάτι που πάντα κάνουν οι εξουσίες για να κυριαρχούν: χειραγωγούν τους ανθρώπους ελέγχοντας τη γνώση που θα φτάσει σ’ εκείνους.
Σήμερα, κοντά 6 αιώνες από εκείνη την ημέρα που ο Γουτεμβέργιος τύπωσε με μηχανικό τρόπο τη Βίβλο σε βιβλίο 42 αράδων, διπλής όψης και σε 180 αντίτυπα, σήμερα εκείνα τα βιβλία θεωρούνται ακόμα αισθητικά μια άριστη τυπογραφική δουλειά. Η μέθοδος δε εκτύπωσης του Γουτεμβέργιου άλλαξε μόλις πριν από λίγα χρόνια, όταν μπήκε στη ζωή μας η ψηφιακή τεχνολογία. Μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του ’90 υπήρχαν ακόμα τα παραδοσιακά τυπογραφεία με την πρέσα και με τα κινητά μεταλλικά στοιχεία που έφτιαξε ο Γουτεμβέργιος: Ο άνθρωπος που πέθανε πάμφτωχος και που δεν μάθαμε ποτέ αν είχε αντιληφθεί την επανάσταση που έμελλε να φέρει η εφεύρεσή του.
Επιμέλεια – Παρουσίαση: Ειρήνη Λαλάκη